TIFF TALKS An Odd Enchantment: Μια μελέτη περίπτωσης με αφορμή τη νέα ταινία της Σάρα Ντράιβερ

Η Αμερικανίδα σκηνοθέτρια Σάρα Ντράιβερ, η Δανή ηθοποιός Τρίνε Ντίρχολμ, ο Βρετανός ηθοποιός Τομ Όστιν, οι παραγωγοί Ροντρίγκο Αρέιας από την Πορτογαλία και Κωνσταντίνος Κοντοβράκης από την Ελλάδα, καθώς και ο μοντέρ Γιώργος Μαυροψαρίδης βρέθηκαν το πρωί της Τετάρτης 11 Νοεμβρίου στην αίθουσα Παύλος Ζάννας, στο πλαίσιο του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, για να συμμετάσχουν σε μία συζήτηση για τη νέα ταινία στην οποία συνεργάζονται, το An Odd Enchantment. Η γνωριμία των έξι δημιουργών ξεκίνησε από το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.

Η συνεργασία αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς οι πολιτιστικές διοργανώσεις μπορούν να λειτουργήσουν ως τόπος συνάντησης και καλλιτεχνικής ζύμωσης. «Είμαστε περήφανοι που το Φεστιβάλ διαδραμάτισε κάποιον ρόλο, φέρνοντας κοντά αυτούς τους ανθρώπους», σημείωσε χαρακτηριστικά ο επικεφαλής προγράμματος του Φεστιβάλ, Γιώργος Κρασσακόπουλος, ο οποίος καλωσόρισε το κοινό και τους ομιλητές και συντόνισε τη συζήτηση.

Η Σάρα Ντράιβερ ευχαρίστησε το Φεστιβάλ για την πρόσκληση, επισημαίνοντας ότι η διοργάνωση στάθηκε η αφορμή για να γνωρίσει και τους πέντε συνεργάτες της. «Γνώρισα τον Κωνσταντίνο Κοντοβράκη κατά τη διάρκεια του 65ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης το 2024, ως μέλος τότε της επιτροπής του Διεθνούς Διαγωνιστικού», ανέφερε, εξηγώντας πως η μία γνωριμία οδήγησε στην άλλη, ώσπου σχηματίστηκε μια ομάδα που διατηρεί μέχρι σήμερα στενούς δεσμούς, τόσο επαγγελματικούς όσο και προσωπικούς.

Με αφετηρία τη γνωριμία των συντελεστών, η συζήτηση επεκτάθηκε γρήγορα σε ευρύτερα ζητήματα του σύγχρονου κινηματογράφου, όπως η σημασία της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και η διασφάλιση της καλλιτεχνικής ελευθερίας. Ιδιαίτερη θέση είχε και ο σουρεαλισμός, μέσα από τον οποίο η ταινία προσεγγίζει το τραύμα και τη διαχείρισή του. Το κοινό είχε, μάλιστα, την ευκαιρία να παρακολουθήσει ένα σύντομο απόσπασμα από την ταινία, η οποία, όπως αποκάλυψε ο Κωνσταντίνος Κοντοβράκης, αναμένεται να κυκλοφορήσει στις αίθουσες τον χειμώνα του 2027.

«Πρόκειται για μια εξερεύνηση του πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τη βία μέσα από τη φαντασία. Η ηρωίδα επιβιώνει από μια μαζική ένοπλη επίθεση και επιστρατεύει τη φαντασία της για να διαχειριστεί τον τρόμο που βίωσε», εξήγησε η σκηνοθέτρια. Όπως σημείωσε, το ενδιαφέρον της για το θέμα γεννήθηκε από την ανάγκη να κατανοήσει πώς οι επιζώντες διαχειρίζονται το τραύμα, σε μια ιδιαίτερα ταραγμένη και βίαιη περίοδο για τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Σάρα Ντράιβερ αναφέρθηκε, επίσης, στο πόσο καθοριστικά την επηρέασε η επίθεση στους Δίδυμους Πύργους, αλλάζοντας βαθιά τον τρόπο με τον οποίο έβλεπε τα πράγματα. «Πίστευα ότι δεν θα μπορούσα να γελάσω ξανά μετά από όσα συνέβησαν», είπε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας πως η ταινία της είναι ταυτόχρονα βαθιά δεμένη με την ομορφιά της ζωής, τη δύναμη της φαντασίας, το γέλιο και τη φιλία.

Η Τρίνε Ντίρχολμ θυμήθηκε το πρώτο email που έλαβε από τη Σάρα Ντράιβερ μετά τη γνωριμία τους στη Θεσσαλονίκη, με το moodboard της ταινίας, αλλά και το σενάριο που ακολούθησε λίγο αργότερα. «Δεν είχα δει ποτέ ξανά κάτι ανάλογο. Όλο αυτό είχε κάτι μαγικό, κάτι πραγματικά ιδιαίτερο. Το σύμπαν της Σάρα άρχισε να με τραβάει με έναν ανεξήγητο τρόπο κι έτσι αποφάσισα να ακολουθήσω αυτό το συναίσθημα», σημείωσε.

Ο Κωνσταντίνος Κοντοβράκης παραδέχτηκε πως, τόσο ως παραγωγός όσο και ως θεατής, είναι συχνά επιφυλακτικός απέναντι στον σουρεαλισμό. «Όταν διάβασα το σενάριο, κατάλαβα αμέσως ότι επρόκειτο για μια ιστορία για τη φαντασία και τη δημιουργικότητα, αλλά και για όλες τις δυνάμεις που τις υπονομεύουν. Αποφάσισα να πάρω το ρίσκο και να επενδύσω στην ταινία, γιατί στην ιστορία της Σάρα διέκρινα κάτι πραγματικά ευφυές και μια σπάνια ειλικρίνεια», ανέφερε.

Τη δική του πρώτη εντύπωση μοιράστηκε ο Ροντρίγκο Αρέιας, επισημαίνοντας πως, σε μια εποχή που οι κινηματογραφικές ιστορίες συχνά ανακυκλώνονται, το σενάριο της Σάρα Ντράιβερ ξεχώρισε χάρη στη φαντασία του. «Μια τέτοια ταινία είναι σημάδι ελπίδας», σχολίασε, πριν μοιραστεί με το κοινό μια ανάμνηση από τη συνεργασία τους.

«Κατά την προετοιμασία ψάχναμε ένα σπίτι για τα γυρίσματα. Επισκεφθήκαμε αρκετά, μέχρι που καταλήξαμε σε ένα μεσαιωνικό, πολύ κοντά στη γενέτειρά μου στην Πορτογαλία. Η επιλογή αυτή είχε, βέβαια, αρκετές πρακτικές δυσκολίες. Το μισό σπίτι δεν είχε ρεύμα και έπρεπε να είμαστε πολύ προσεκτικοί, για να μην προκαλέσουμε την παραμικρή φθορά. Η Σάρα, όμως, κατάφερνε να κάνει τα πάντα να μοιάζουν εύκολα. Υπήρχε πάντα καλή διάθεση και κάθε μέρα έκλεινε με χορό», θυμήθηκε.

Με την ταινία στην τελική ευθεία, μόλις τρεις εβδομάδες πριν από την ολοκλήρωση του μοντάζ, ο Γιώργος Μαυροψαρίδης στάθηκε σε ορισμένες από τις αισθητικές και τεχνικές της επιλογές. «Η ταινία ξεδιπλώνεται σε ένα μαγικό σύμπαν. Ο ήχος, για παράδειγμα, παίζει καθοριστικό ρόλο, καθώς η ηρωίδα πάσχει από μισοφωνία, οπότε βασική μας επιδίωξη ήταν να δημιουργήσουμε ένα ηχοτοπίο που να αποτυπώνει αυτή την ιδιαιτερότητα. Παράλληλα, στηριχτήκαμε σε αναλογικές μεθόδους, χωρίς CGI. Το αποτέλεσμα είναι, κατά κάποιον τρόπο, χειροποίητο, φτιαγμένο με αγάπη και φροντίδα», ανέφερε.

Ο Τομ Όστιν περιέγραψε τη συνεργασία του με τη Σάρα Ντράιβερ ως κάτι που προέκυψε με πολύ «οργανικό» τρόπο, θυμούμενος την πρώτη τους επικοινωνία, αλλά και το άγχος που ένιωθε πριν από την πρώτη του βιντεοκλήση με τη σκηνοθέτρια. «Όταν διαβάζεις ένα τέτοιο σενάριο, το ζήτημα δεν είναι αν θα δεχτείς να συμμετάσχεις, αλλά πώς θα καταφέρεις να γίνει. Θυμάμαι την Τρίνε να μου περιγράφει αυτό το μαγικό σύμπαν κι εγώ να σκέφτομαι πώς θα μπορούσα να γίνω μέρος του. Και, ενώ το σκεφτόμουν, ήρθε ένα email για μια συνάντηση με τη Σάρα. Ήταν μία από εκείνες τις συναντήσεις, όπου το μόνο που σκέφτεσαι είναι ότι, από τον πολύ ενθουσιασμό, θα τα κάνεις θάλασσα», είπε γελώντας.

Η Τρίνε Ντίρχολμ πρόσθεσε: «Μου αρέσουν οι καλοί άνθρωποι. Έχω διαίσθηση γι’ αυτούς και πιστεύω ότι είναι μία από τις σημαντικότερες ικανότητές μου. Προσπαθώ να πορεύομαι έτσι και στη δουλειά μου. Τα φεστιβάλ –και είμαι ευγνώμων για την ευκαιρία να βρίσκομαι σήμερα εδώ– σου δίνουν τη δυνατότητα να εμπλακείς σε δημιουργικές συζητήσεις, να εμπνεύσεις και να εμπνευστείς. Ως ηθοποιός, καλούμαι να ανταποκριθώ στην ανάγκη του κοινού για ψυχαγωγία, αλλά αυτό που με ενδιαφέρει πρωτίστως είναι να μοιραστούμε, μέσα από τον κινηματογράφο, το υπαρξιακό μας βάρος. Όταν βρίσκεις ανθρώπους με τους οποίους μοιράζεσαι ένα κοινό όραμα, θέλεις να είσαι κοντά τους». Ο Κωνσταντίνος Κοντοβράκης αποκάλυψε, μάλιστα, ότι η ομάδα θα βρεθεί ξανά μαζί στην πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του Τομ Όστιν. Σε αυτήν, ο βρετανός ηθοποιός θα περάσει πίσω από την κάμερα και θα υπογράψει τόσο το σενάριο όσο και τη σκηνοθεσία.

Η Σάρα Ντράιβερ στάθηκε κι εκείνη στον οργανικό τρόπο με τον οποίο διαμορφώθηκε η συνεργασία της ομάδας, τονίζοντας πως το βασικό ζητούμενο στον κινηματογράφο είναι «να βρίσκεις λύσεις». «Οι άνθρωποι της παραγωγής μας έχουν πολυετή εμπειρία στον κινηματογράφο και γνωρίζουν πολύ καλά πώς λειτουργούν τα πράγματα στην πράξη», υπογράμμισε. Ο Κωνσταντίνος Κοντοβράκης συμπλήρωσε πως η συγκεκριμένη σύμπραξη αποτελεί μια ενδιαφέρουσα μελέτη περίπτωσης για το πώς άνθρωποι από διαφορετικές χώρες και κουλτούρες μπορούν να βρουν μια κοινή δημιουργική γλώσσα και να χτίσουν μια λειτουργική συνεργασία.

Ο Ροντρίγκο Αρέιας αναφέρθηκε στις συνθήκες χρηματοδότησης, ιδίως στον χώρο του ανεξάρτητου κινηματογράφου: «Οι χώρες αλλάζουν, αλλά εμείς πρέπει να συνεχίσουμε να αντιστεκόμαστε. Χρειάζεται να διεκδικούμε διαρκώς αξιοπρεπείς συνθήκες χρηματοδότησης για τον ανεξάρτητο κινηματογράφο. Είναι μια πραγματικότητα που αντιμετωπίζουμε συνεχώς τα τελευταία χρόνια στην Πορτογαλία».

Απαντώντας σε ερωτήσεις του κοινού, η Σάρα Ντράιβερ μίλησε εκτενώς για τα κίνητρα που την οδήγησαν να επιλέξει τον σουρεαλισμό ως αφηγηματικό μέσο, αλλά και για τη δημιουργική διαδικασία που ακολούθησε. «Συχνά είμαστε απορροφημένοι από τις οθόνες μας και αυτή είναι μία από τις ομορφιές των φεστιβάλ: μας δίνουν την ευκαιρία να συναντηθούμε και να ανταλλάξουμε ιδέες και σκέψεις. Ο σουρεαλισμός είναι μια μορφή έκφρασης που αγαπώ, οπότε η συγγραφή του σεναρίου προέκυψε σχεδόν αυθόρμητα. Δεν βλέπουμε πια πολλές ταινίες φαντασίας. Πιστεύω, όμως, πως μέσα από αυτό το είδος μπορείς να ταξιδέψεις παντού», ανέφερε.

«Μεγάλωσα σε μια χώρα όπου η βία διαπερνά σχεδόν κάθε πτυχή της καθημερινότητας. Επεξεργαζόμουν αυτές τις σκέψεις για χρόνια και ίσως ο θάνατος του πατέρα μου ήταν αυτό που με ώθησε να τους δώσω μορφή. Θυμάμαι έντονα μια στιγμή, λίγο πριν φύγει από τη ζωή, όταν του έδειξα έναν πίνακα. Τον κοίταξε και μου είπε: “Έχω κι εγώ φτερά”. Η ταινία είναι ένας φόρος τιμής στον πατέρα μου, που υπήρξε κι εκείνος ένας γκάνγκστερ της φαντασίας», πρόσθεσε η σκηνοθέτρια.

Ο Γιώργος Μαυροψαρίδης πρόσθεσε μια διαφορετική οπτική στην ανάγνωση της ταινίας ως προς το στοιχείο της βίας, επισημαίνοντας πως «πραγματεύεται διαφορετικές μορφές της, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον τρόπο που οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εδραιώσει την κυριαρχία τους στην κινηματογραφική βιομηχανία».

Ερωτηθείς για το πώς θα υποδεχτεί το νεότερο κοινό μια ταινία με έντονα σουρεαλιστικά στοιχεία, ο Ροντρίγκο Αρέιας εξέφρασε την πεποίθηση πως η νέα γενιά είναι ιδιαίτερα δεκτική σε διαφορετικές μορφές τέχνης, παρά το γεγονός ότι οι αλγόριθμοι των ψηφιακών πλατφορμών περιορίζουν το εύρος των επιλογών της. «Είναι ευθύνη των παραγωγών και των δημιουργών να διασφαλίσουμε ότι η νέα γενιά θα έχει την ευκαιρία να έρθει σε επαφή με διαφορετικές μορφές τέχνης», τόνισε. Τη συζήτηση έκλεισε η Τρίνε Ντίρχολμ: «Είμαι περήφανη που υπάρχουν παραγωγοί όπως εσείς, που πιστεύετε σε αυτό το είδος σινεμά, το οποίο συχνά απαιτεί περισσότερη επιμονή και υπομονή από άλλα».