Οι ταινίες του φεστιβάλ

Καθώς ο δεκατετράχρονος Ουγκό προετοιμάζεται για το γαλλικό πρωτάθλημα σέρφινγκ στη γαλλική Μπιαρίτς, μαθαίνει ότι η οικογένειά του θα πρέπει να μείνει στη Γουαδελούπη. Για πρώτη φορά θα συμμετάσχει σε αγώνα χωρίς τη μητέρα του. Θα πρέπει να δείξει υπευθυνότητα και ωριμότητα αν θέλει να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις των κυμάτων της βασκικής θάλασσας.

Μεταξύ 2013 και 2014, μια κάμερα παρακολούθησης εγκαταστάθηκε κρυφά μπροστά από την πύλη του εργοστασίου μιας κινεζικής εταιρείας που είχε πρόσφατα εισαχθεί στο Χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης. Στο 24 όψεις μιας πύλης εργοστασίου στην Κίνα, το υλικό από την κάμερα επανατοποθετείται σε μια γενεαλογία η οποία ανάγεται στην επιδραστική ταινία των αδερφών Λιμιέρ, που απεικονίζει εργάτες να βγαίνουν από μια πύλη ενός εργοστασίου. Έχοντας ως αφηγητή έναν επινοημένο σκηνοθέτη, τον οποίο προσεγγίζει ένας ανώνυμος Αμερικανός επενδυτής προκειμένου να δει το εν λόγω υλικό μέσα από μια «κινηματογραφική οπτική», η ταινία μελετά πάνω από έναν αιώνα ευρωπαϊκού, αμερικανικού και κινεζικού κινηματογράφου για να εξετάσει το πώς η Επανάσταση, η οποία επέστρεψε τα εργοστάσια της χώρας στους εργάτες της, έχει καταλήξει να οδηγεί στην επικείμενη εξαφάνισή τους.

Μετά την ολοσχερή καταστροφή των Νήσων Μάρσαλ λόγω των πυρηνικών δοκιμών των ΗΠΑ μεταξύ 1948-1951 –δοκιμών που προκάλεσαν κάθε είδους παθήσεις στους νησιώτες–, περισσότεροι από 10.000 Μαρσαλέζοι, μέσω ειδικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ, μένουν σήμερα στην πόλη Ίνιντ της Οκλαχόμα, με δικαίωμα διαμονής και εργασίας δίχως όμως πλήρη δικαιώματα. Το ψυχικό κόστος προσαρμογής στη νέα πολιτισμική συνθήκη είναι βαρύ, και η ταινία, με σπάνια διεισδυτικότητα και τρυφερότητα, μας ξεναγεί στην κοινότητα και το περιβάλλον των ιδιότυπων αυτών προσφύγων. Ο συστημικός ρατσισμός, η βουβή ενσωμάτωση του τραύματος, η βαθιά ανάγκη για πατρίδα και ταυτότητα, η αποσιώπηση της Ιστορίας και η άσβεστη φλόγα της ελπίδας μετατρέπονται μέσα από τον φακό των συν-σκηνοθετών Κέβιν Φορντ και Τάι Μάκμαχαν σε μια υπαινικτική, συγκινητική ωδή στην ανθρώπινη δύναμη και αντοχή. Με την υπογραφή του σπουδαίου Έρολ Μόρις στον ρόλο του executive producer, η ταινία αποδεικνύει το σφρίγος του κοινωνικού και πολιτικού ντοκιμαντέρ σήμερα.

Στην Ουγγαρία του Όρμπαν, ένα αυτοδιαχειριζόμενο ηλεκτρονικό μέσο ενημέρωσης ονόματι Index γνωρίζει τεράστια απήχηση, καθώς φιγουράρει ως το μοναδικό ικανό να τιμά την αδέσμευτη δημοσιογραφία και να εκθέτει τα κακώς κείμενα μιας αυταρχικής εξουσίας. Όταν η τελευταία βρει τελικά τρόπο να το αλώσει μεθοδεύοντας παρεμβάσεις, ογδόντα δημοσιογράφοι θα εγκαταλείψουν το Index για να φτιάξουν ένα νέο, ανάλογης φιλοσοφίας μέσο, το Telex. Ωστόσο, παρά τις αγαθές προθέσεις, τον ενθουσιασμό για ένα φρέσκο ξεκίνημα και τον ιδεαλισμό των συμβεβλημένων μερών, τα προβλήματα δεν θα αργήσουν να επανεμφανιστούν. Γυρισμένο από έναν εκ των δημοσιογράφων που πρωταγωνίστησαν και στα δύο μέσα, το 80 οργισμένοι δημοσιογράφοι προσφέρει την πολύτιμη ματιά του insider για να καταδείξει πόσο αναγκαία – αλλά και επισφαλής – είναι κάθε προσπάθεια να ενισχυθεί ουσιαστικά η ανεξάρτητη ενημέρωση, ένας από τους πλέον παραμελημένους πυλώνες της δημόσιας ζωής στις σύγχρονες δημοκρατίες.

Δύο νεαροί άνδρες από τη Γεωργία μιλούν για τις ελπίδες και τα όνειρά τους, αλλά και για το πώς είναι να ζεις σε μια ταλαιπωρημένη χώρα που σκιάζεται απ’ το σοβιετικό της παρελθόν. Με τις φωνές των δύο καλών φίλων να επενδύουν τα εντυπωσιακά πλάνα της, η υπέροχη αυτή ταινία μικρού μήκους ξετυλίγεται αβίαστα, ως μια ροή πανέμορφων εικόνων ελευθερίας και ανεμελιάς (σε πολύ ενδιαφέρουσα αντίστιξη με τη μελαγχολία της φωτογραφίας και των προβληματισμών που εκφράζονται), οι οποίες μας υπενθυμίζουν ότι η πραγματικότητα συντίθεται σαν ένα πανόραμα αντιθέσεων που μαγικά συνυπάρχουν και συνομιλούν, ώσπου όσα λένε να γίνουν τραγούδι. Ένα μικρό κινηματογραφικό ποίημα σκηνοθετικής κινητικότητας και έμπνευσης, που μοιάζει να χορεύει για 17 λεπτά.

Σε μια παραδοσιακή κοινότητα καλλιεργητών κακάο στην Γκάνα, η εφαρμογή ενός σχεδίου οργανικής καλλιέργειας από έναν Ευρωπαίο επιχειρηματία αφρικανικής καταγωγής θέτει σε δοκιμασία τις δυναμικές εξουσίας εντός της κοινότητας, καθώς και τα όνειρα των νεαρών αγροτών να δραπετεύσουν στην Ευρώπη.

Είναι πασίγνωστη η φράση «το μαύρο είναι όμορφο» (“Black Is Beautiful”), πόσοι όμως γνωρίζουν τον άνθρωπο που συνέβαλε στην καθιέρωσή της; Ο λόγος για τον εμβληματικό Αφροαμερικανό φωτογράφο Κουάμε Μπράθγουεϊτ – τον άνθρωπο που απαθανάτισε τη μαύρη κοινότητα από τα ταραγμένα μεταπολεμικά χρόνια των πογκρόμ, του φυλετικού διαχωρισμού και του κινήματος των πολιτικών δικαιωμάτων μέχρι τις μέρες μας. Παρότι της έδωσε ορατότητα και έκανε με το έργο του μοναδικές συνδέσεις ανάμεσα στη σύγχρονη μαύρη ταυτότητα και στις αφρικανικές καταβολές της, το όνομά του τόσο ως φωτογράφου-ακτιβιστή όσο και ως σημείου αναφοράς της παραπάνω φράσης μοιάζει να παραγράφηκε από την «επίσημη» ιστορία, είτε όπως αποτυπώνεται στο Google είτε στο Μουσείο Μαύρης Ιστορίας του Σμιθσόνιαν. Το ντοκιμαντέρ αυτό έρχεται να διορθώσει μια σοβαρή παράλειψη και να αφηγηθεί την ιστορία του Μπράθγουεϊτ και του –άρρηκτα συνδεδεμένου με τον ίδιο– Black Is Beautiful κινήματος.

Με εφαλτήριο τον παρορμητισμό και την άγνοια κινδύνου της νιότης ο αθεράπευτα μουσικόφιλος Μαρκ Ρίντερ έκανε το αδιανόητο: Στα είκοσί του έριξε μαύρη πέτρα στο Μάντσεστερ των ’70s για να ξετρυπώσει το άγιο δισκοπότηρο της ηλεκτρονικής μουσικής στο Δυτικό Βερολίνο. Ένα Βερολίνο που έκτοτε έγινε σπίτι του, σε μια εποχή που, παρότι μισή, η πόλη χωρούσε τους πάντες και τα πάντα, ακόμη και τους νεαρούς τότε Νικ Κέιβ και Τίλντα Σουίντον. Στην πόλη-σύμβολο του ψυχροπολεμικού παραλογισμού τούτος ο ιδιόρρυθμος τύπος με φετίχ τις στρατιωτικές στολές και ένστικτο που τον ανέδειξε σε επιτυχημένο μουσικό παραγωγό και κυνηγό ταλέντων όπως ο Πολ Βαν Ντάικ, άνθισε σαν παραισθησιογόνο λουλούδι πάνω στο Τείχος. Και χάρη σε αυτόν και στην κάμερα που είχε πάντα μαζί του προκειμένου να αποτυπώνει ό,τι συνέβαινε γύρω του, έχουμε σήμερα αυτό το ανεπανάληπτο και σπαρταριστό ντοκουμέντο της πόλης που γέννησε το underground.

Οι πρωτοπόροι σκηνοθέτες Ίεν Φορσάιθ και Τζέιν Πόλαρντ παραδίδουν ένα ευφάνταστο πορτρέτο της αείμνηστης Μαριάν Φέιθφουλ, μιας καλλιτέχνιδας η οποία, για περισσότερα από εξήντα χρόνια, αψήφησε κάθε στερεότυπο που της επιβλήθηκε και επέμενε να επανεπινοεί τον εαυτό της. Η ταινία, που δημιουργήθηκε με τη συμμετοχή της ίδιας της Φέιθφουλ και συνδυάζει το ντοκιμαντέρ με τη μυθοπλασία, μεταφέρει τους θεατές στο αινιγματικό Υπουργείο της Μη Λήθης, έναν μεταβατικό χώρο όπου συγκεντρώνονται και ανακτώνται θραύσματα από τις αναμνήσεις, τις ζωντανές εμφανίσεις και τις αντιφάσεις της. Με την παρουσία της Τίλντα Σουίντον ως Επόπτριας και του Τζορτζ Μακέι ως Αρχιγραμματέως αυτού του απρόσμενου αρχείου, αλλά και τη συμμετοχή των Νικ Κέιβ, Γουόρεν Έλις, Κόρτνι Λοβ, Μπεθ Όρτον, Τζένι Μπεθ και Σούκι Γουότερχαουζ, το Broken English αποτελεί μια κινηματογραφική τελετουργία μνήμης. Πέρα και πάνω από κάθε απόπειρα βιογραφίας, η ταινία γίνεται το κύκνειο άσμα της Φέιθφουλ, αποκαλύπτοντας την πολυσχιδή, ευρηματική και αξέχαστη γυναίκα πίσω από τον μύθο.

Ο Γιώργος, ένας ντροπαλός έφηβος με στραβισμό, δυσκολεύεται να συνδεθεί με τους άλλους μετά το διαζύγιο των γονιών του. Καταφεύγει στον κόσμο των εντόμων και δένεται με έναν γρύλο, την Ιζαμπέλα. Μέσα από μια πορεία μεταμόρφωσης και αυτοανακάλυψης, μας θυμίζει ότι και τα πιο μικρά πλάσματα μπορούν να μας βοηθήσουν να βρούμε τη θέση μας στον κόσμο.

Τέσσερα αποφασισμένα κορίτσια διεκδικούν τον τίτλο της «Βασίλισσας των Μπισκότων» σε μια επιχείρηση αξίας 800 εκατομμυρίων δολαρίων όπου η παιδικότητα συγκρούεται με τη φιλοδοξία. Πρόκειται για την Άρα, την Όλιβ, την Νίκι και την Σάνον Ελίζαμπεθ: τέσσερις προσκοπίνες με έντονη προσωπικότητα και μεγάλες φιλοδοξίες. Η αποστολή τους; Να πουλήσουν τα μπισκότα. Αλλά το επιχειρηματικό τους πνεύμα προμηνύει ένα λαμπρό μέλλον – φαίνεται πως προαλείφονται για δικαστίνες του Ανωτάτου Δικαστηρίου, CEO και ακόμα υψηλότερα πόστα. Άλλοτε ήπιο και άλλοτε τραγανό, ένα ντοκιμαντέρ για κάθε ηλικία γίνεται ένα τρυφερό, γλυκό ταξίδι που εξυμνεί την κοριτίστικη πυγμή και την εφευρετικότητα.

Ογδόντα χρόνια μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ένα εμβυθιστικό ντοκιμαντέρ αποκαλύπτει την άγνωστη ιστορία του λοχία Ρίτσαρντ Τέιλορ, ενός από τους πρώτους που αποβιβάστηκαν στην παραλία της Όμαζα, όχι με τουφέκι αλλά με μια φωτογραφική μηχανή. Η αποστολή του: να καταγράψει την εισβολή των Συμμάχων, ώστε ο κόσμος να γίνει μάρτυρας της απελευθέρωσης της Ευρώπης. Δεκαετίες αργότερα η κόρη του, η Τζένιφερ, λαμβάνει ένα απροσδόκητο μήνυμα που την οδηγεί σε ένα ταξίδι στον χρόνο και στις ηπείρους, ώστε να επανασυνδεθεί με τον πατέρα που δεν γνώρισε ποτέ πραγματικά. Μέσα από τις αποκατεστημένες φωτογραφίες και ταινίες του, η ιστορία ζωντανεύει σε ένα εντυπωσιακό 3D περιβάλλον, μετατρέποντας τη μνήμη σε μια γνήσια αισθητηριακή εμπειρία.

Ένα υπόγειο αρχείο για την ανθρωπότητα στην Αρκτική, μουσειακά αντικείμενα που περιμένουν την τύχη τους σε μία αποθήκη στην Ολλανδία, αθέατες τοιχογραφίες σε ένα δάσος της Ελβετίας και μια νευροεπιστημονική μελέτη πάνω στο συναίσθημα, αποκαλύπτουν έναν κόσμο σε παύση, που περιμένει να διαμορφωθεί από την μνήμη και τη φύση· ένα κόσμο ανάμεσα σε όσα έχουν χαθεί και σε όσα ακόμα δεν έχουν έρθει.

Η πρώτη ταινία του 21ου αιώνα που κέρδισε μια θέση στη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου, καθώς αξιολογήθηκε από το National Film Registry ως ναυαρχίδα της αμερικανικής κινηματογραφικής κληρονομιάς, είναι ένα φασματικό αρχείο μοναδικής αισθητικής. Ένας αρχαιολόγος του σινεμά παραδίδει ένα έργο συμφωνικό, μια ρυθμική σύνθεση από κομμάτια φιλμ σε πρώιμο ή ύστερο στάδιο αποσύνθεσης, όπου τα σημάδια της φθοράς πάνω στο σελιλόιντ γίνονται στοιχεία της αφήγησης, περικλείοντας όλη την ιστορία της εμπειρίας του σινεμά και υποκαθιστώντας την ακρίβεια της ιστοριογραφίας του με την έκσταση του εφήμερου. Ένα έργο κυκλικό σαν τον χορό του δερβίση στο κάδρο που ανοίγει και κλείνει την ταινία, σαν τη μπομπίνα που στροβιλίζεται σταθερά στη μηχανή προβολής, σαν τον ίδιο τον βιωμένο ανθρώπινο χρόνο. Το πρώτο «πιστοποιημένο» σύγχρονο αριστούργημα της νέας χιλιετίας είναι χτισμένο πάνω στα λαμπρά, ξεχασμένα ερείπια του παρελθόντος. Έπεισε ακόμα και τον Κένεθ Άνγκερ να το βαφτίσει το πιο επιβλητικό και τρομακτικό θέαμα που έχει δει ποτέ, ενώ ο ντοκιμαντερίστας Έρολ Μόρις παραδέχτηκε ότι είναι η καλύτερη ταινία στην ιστορία.

Μια παγωμένη νύχτα στα τέλη του Οκτώβρη του 1918, λίγο πριν από το τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, σε μια Βιέννη που μαστίζεται από ασθένειες και την πείνα, ο Έγκον Σίλε σχεδιάζει το πορτρέτο μας και αφηγείται την ιστορία του καθώς βυθίζεται σε ένα εμπύρετο παραλήρημα. Μέσα από ένα παιχνίδι ερωταπαντήσεων που αλλάζουν τον ρου της αφήγησης, η συνάντηση αυτή μεταμορφώνεται σε μια προσωπική και βαθιά ενδόμυχη εμπειρία για τον θεατή.

Μερικοί σπόροι που διατηρούνταν στους Βοτανικούς Κήπους της Μαδρίτης αποστέλλονται πίσω στη νότια ακτή του Περού, απ’ όπου είχαν συλλεχθεί πριν από αιώνες. Στο ευρηματικό ντεμπούτο του, ο Μαουρίσιο Φρέιρε συνυφαίνει ένα αισθητηριακό, φαντασιακό ταξίδι επιστροφής στη γενέτειρα, με συνομιλίες με αρχειονόμους και εμπειρογνώμονες της μητρόπολης, οικοδομώντας ένα αντι-αφήγημα ως απάντηση στη λεηλασία της αποικιοκρατίας. Αξιοποιώντας την ιδιαίτερη υφή του φιλμ 16mm σε αυστηρά καδραρισμένα πλάνα, σε συνδυασμό με έναν προσεκτικά επεξεργασμένο, μινιμαλιστικό ηχητικό σχεδιασμό, η ταινία επιχειρεί να διερευνήσει τη «φαντασματική» δυναμική του αρχείου· ταυτόχρονα, διαμορφώνει ένα διαφορετικό είδος γνώσης που περνάει από το σώμα, κόντρα στην παρακαταθήκη του αποικιοκρατικού συστήματος – εκεί όπου διαφορετικά είδη εξουσίας επεκτείνονται και αλληλοτροφοδοτούνται: η ευρωπαϊκή νεωτερικότητα, ο ανθρωποκεντρισμός και η δυτική τεχνοεπιστήμη. Ένα ταξίδι εμβύθισης στα κενά των αρχειακών ταξινομήσεων, στις βαθύτερες ρωγμές όπου καταφέρνουν να φυτρώσουν κάθε λογής καρποί.

Στην ταινία Eveline 2020 το πολυγλωσσικό τοπίο και η συνεχής αλλά επαναλαμβανόμενη σκοτεινή εικόνα της θάλασσας είναι τα στοχεία που αποδίδουν τον ψυχικό της χώρο. Ξαφνικά η ροή της ταινίας διακόπτεται: έκτακτες ειδήσεις. Εικόνες και φωτογραφίες ενός πλοίου του Ιρλανδικού Ναυτικού με το όνομα «Lé James Joyce», το οποίο έσωζε πρόσφυγες στη Μεσόγειο· παράλληλα, ένα κορίτσι τραγουδά ένα σύγχρονο τραγούδι, ανακόλουθο με τη μορφή και τη δράση της ταινίας. Είναι το κορίτσι αυτό η Έβελιν του 2020 ή όχι; Επιστρέφουμε στο τρίτο μέρος της ταινίας και στη ροή του κειμένου του διηγήματος του Τζόις. Ένα μαύρο πλοίο – το πλοίο του ταξιδιού που αρνήθηκε η Έβελιν ή το πλοίο στο οποίο ελπίζουν οι μετανάστες;

Εκατό χρόνια μετά τη Συνθήκη της Λωζάνης, οι κάτοικοι της Ίμβρου αναζητούν ένα νέο παρόν, με τις συνέπειες των μετακινήσεων πληθυσμών γύρω τους ακόμα ορατές. Ερειπωμένα χωριά, ζωές που χάθηκαν στον χρόνο, ήθη, έθιμα και τελετουργίες συνδιαμορφώνουν ένα ιδιότυπο πολιτισμικό παλίμψηστο, όπου οι μνήμες και τα σύνορα μετατοπίζονται διαρκώς. Η συνύπαρξη όμως δεν είναι πάντα εύκολη.

Ένα κινηματογραφικό δράμα σε πέντε πράξεις για ένα από τα αρχαιότερα θέματα στην ιστορία του κινηματογράφου και της ανθρωπότητας: την αντιπαράθεση των φύλων. Μια υπνωτιστική εξερεύνηση του σινεμά ως έκφρασης του Θανάτου ή του Έρωτα (με έναν τίτλο-αναφορά στην περίφημη ρήση του Γκοντάρ για το τι χρειάζεσαι για να γυρίσεις μια ταινία), η οποία ενώνει θραύσματα από εθνογραφικές ταινίες, επιστημονικά ντοκιμαντέρ, πρώιμα πορνό, αλλά και σκηνές από ευρωπαϊκές αφηγηματικές ταινίες της δεκαετίας του ’30, γκρεμίζει κάθε διάκριση ανάμεσα στα είδη και τελικά παρουσιάζει ένα πυρετώδες όνειρο –ή εφιάλτη– από σελιλόιντ.

Μεγαλώνοντας στη Βαγδάτη, στο σπίτι της θείας της τής Χαγιάτ, η Ζάχρα έγινε μάρτυρας της σκληρής πραγματικότητας της βίας κατά των γυναικών – κάτι που συνεχίζεται μέχρι σήμερα, καθώς στη χώρα εξακολουθούν να εξαφανίζονται γυναίκες σε εβδομαδιαία βάση. Όταν εξαφανίζεται η παιδική της φίλη, η Νουρ, η σκηνοθέτρια βγαίνει στον δρόμο προς αναζήτηση της αλήθειας και βυθίζεται στον πυκνό ιστό που γνέθει στο Ιράκ ο πόλεμος και οι νόμοι της φυλής. Αντλώντας τον τίτλο της ταινίας από μια λέξη στα αραβικά που περιγράφει τις αγνοούμενες ή ανώνυμες γυναίκες, η τρυφερή, διεισδυτική ματιά της σκηνοθέτριας φέρνει κοντά το παρελθόν με το παρόν, συνδέοντας μαρτυρίες μεγαλύτερων και συνομηλίκων της γυναικών και εντοπίζοντας τα ίχνη των εξαφανισμένων κοριτσιών – είτε σε ορφανοτροφεία είτε σε άλλα σκοτεινά μονοπάτια. Καθώς περιπλανιέται στις σκοτεινές περιοχές της δημόσιας και ιδιωτικής ζωής, μελετά το τραύμα που βιώνουν ταυτόχρονα πολλές γενιές γυναικών. Μέσα από μια διακριτική κινηματογράφηση και με τη συνοδεία υποβλητικής μουσικής, αυτό το μοναδικό έργο ρίχνει φως σε κάτι που για πολύ καιρό παρέμενε αθέατο και ανείπωτο.

Στην καρδιά της black metal σκηνής της Νορβηγίας, μια ορμητική γυναικεία δύναμη αναδύεται ξαφνικά. Τρεις νέες κοπέλες συνάπτουν τριετή συμφωνία να αφιερωθούν στην αφύπνιση της κοινωνίας, μέσω της ακραίας μουσικής και της μαγείας. Χρησιμοποιώντας το black metal με σκοπό να απελευθερώσουν την ακατέργαστη, θηλυκή ενέργεια και να περάσουν φεμινιστικά (και όχι μόνο) μηνύματα, οι Witch Club Satan, μάγισσες και μουσικοί, έρχονται να κλονίσουν ένα ανδροκρατούμενο σύμπαν (που έχει κατηγορηθεί για τοξική αρρενωπότητα, μισαλλοδοξία και ρατσισμό), επιβάλλοντας εκκωφαντικά την ισχύ της «δαιμονικής» τους χειραφέτησης. Ένα διαφορετικό μουσικό ντοκιμαντέρ, ηλεκτρισμένου φεμινισμού και άγριας ευαισθησίας, το φοβερό Hex εντοπίζει τους αναπάντεχους δρόμους της γυναικείας ενδυνάμωσης, και βάζει στο τέρμα τους κινηματογραφικούς ενισχυτές του για να ουρλιάξει την ανάγκη για αυτοδιάθεση και ελευθερία, θυμίζοντάς μας τη διαχρονική αξία της πρόκλησης στην τέχνη.