Απονομή τιμητικού Χρυσού Αλέξανδρου στον Νίκο Γραμματικό

Σε μια ζεστή και συγκινητική βραδιά, ο Νίκος Γραμματικός παρέλαβε τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου τον τιμητικό Χρυσό Αλέξανδρο στο πλαίσιο του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, ως αναγνώριση της συνολικής προσφοράς του στον κινηματογράφο και τον ελληνικό πολιτισμό.

Ο σκηνοθέτης, ο οποίος άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στο ελληνικό σινεμά, αφιέρωσε το βραβείο στους δικούς του «Απόντες», σημειώνοντας πως πρόκειται για το σημαντικότερο της ζωής του. Παρόντες ήταν οι πρωταγωνιστές και οι συντελεστές της ταινίας Απόντες, η οποία προβλήθηκε με όρους καθολικής προσβασιμότητας, σε συνεργασία με την Alpha Bank, χορηγό προσβασιμότητας του Φεστιβάλ.

Ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Φεστιβάλ, Ορέστης Ανδρεαδάκης, κάλεσε στη σκηνή τον Πρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου, Άκη Σακελλαρίου, ο οποίος ανέφερε χαρακτηριστικά: «Αποτίουμε φόρο τιμής, καταρχάς, σε έναν φίλο και, κατά γενική ομολογία, σε έναν άνθρωπο που σημάδεψε αρκετούς από εμάς που βρισκόμαστε σήμερα σε αυτή την αίθουσα. Η αποψινή βραδιά μοιάζει με ένα reunion, 30 χρόνια μετά».

«Το 1991, θυμάμαι, εδώ, στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, είδαμε μια ταινία μετά την προβολή της οποίας όσοι ήμασταν στην αίθουσα σκεφτήκαμε πως κάτι αλλάζει», ανέφερε ο Ορέστης Ανδρεαδάκης. «Ήμουν κι εγώ στο κοινό», συμπλήρωσε ο Άκης Σακελλαρίου. «Καθόμουν, θυμάμαι, στον εξώστη και, βλέποντας αυτή την ταινία, την Κλειστή Στροφή, ένιωσα ότι γυρίζει μια σελίδα. Σκέφτηκα αφενός πως επιτέλους υπάρχει ένας σκηνοθέτης με τον οποίο θα ήθελα να συνεργαστώ και αφετέρου πως επιτέλους κάτι καινούργιο συμβαίνει».

Ο Ορέστης Ανδρεαδάκης υπενθύμισε πως με την Κλειστή Στροφή ο Νίκος Γραμματικός έφυγε από τη Θεσσαλονίκη με το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου σκηνοθέτη, εδραιώνοντας την παρουσία του στον ελληνικό κινηματογράφο. Ο Άκης Σακελλαρίου θυμήθηκε την πρώτη τους συνάντηση και τη συνεργασία που ακολούθησε στην Εποχή των Δολοφόνων. «Μετά από πολύμηνες πρόβες, πολλή ζέστη και πολύ κρύο, το 1993 ολοκληρώσαμε την ταινία», είπε, ανακαλώντας τον ρόλο που του χάρισε τελικά το βραβείο Α΄ Ανδρικού Ρόλου.

«Τα επόμενα χρόνια, ο Νίκος Γραμματικός δημιούργησε μέσα από τις ταινίες του ένα ολόκληρο κινηματογραφικό σύμπαν. Με τον Βασιλιά, το 2002, άρχισε να διαμορφώνεται η καλτ διάσταση του έργου του, κάτι που έγινε ιδιαίτερα εμφανές περίπου μια δεκαετία αργότερα, όταν οι νεότερες γενιές αγκάλιασαν την ταινία με σχεδόν θρησκευτική προσήλωση. Είναι πραγματικά σπάνιο να βλέπεις μια γενιά νεότερη από τη δική σου να αντιμετωπίζει έτσι το έργο σου», σημείωσε ο Ορέστης Ανδρεαδάκης. Ο Άκης Σακελλαρίου πρόσθεσε πως το ίδιο συνέβη και με τους Απόντες, μια ταινία που αγαπήθηκε ιδιαίτερα από τους νεότερους και παραμένει, όπως είπε, μία από τις αγαπημένες των σημερινών τριαντάρηδων.

«Ο Νίκος Γραμματικός εξέφρασε μια γενιά και μια χώρα, τα υπόγεια ρεύματά της και τη σκοτεινή, ροκ όψη της. Μετέτρεψε την ιστορία του ενός σε ιστορία του καθενός και ανανέωσε το ελληνικό σινεμά από τη ρίζα του», υπογράμμισε ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Φεστιβάλ, πριν από την προβολή ενός σύντομου βίντεο αφιερώματος σε επιμέλεια του Νίκου Πάστρα, με χαρακτηριστικά αποσπάσματα από το έργο του σκηνοθέτη.

Με θερμό χειροκρότημα υποδέχτηκε το κοινό του κατάμεστου Ολύμπιον τον Νίκο Γραμματικό, όταν ανέβηκε στη σκηνή για να παραλάβει τον τιμητικό Χρυσό Αλέξανδρο. «Μερικές φορές τα λόγια είναι δύσκολα. Είναι πολύ μεγάλη τιμή για μένα. Είναι το μεγαλύτερο βραβείο που έχω πάρει. Θέλω να ευχαριστήσω τον Άκη, τον Ορέστη και την Ελένη Ανδρουτσοπούλου, που ήταν ο καλός μου άγγελος», είπε συγκινημένος. «Μόνο ευχαριστώ μπορώ να πω».

«Είχα την τύχη να συνεργαστώ με ανθρώπους όπως ο Μηνάς Χατζησάββας, η Γιούλα Ζωιοπούλου και ο Κωνσταντίνος Σταρίδας. Τα ονόματα που επέλεξα είναι τυχαία, απλώς οι άνθρωποι αυτοί έχουν φύγει και ο κατάλογος των “Απόντων” μεγαλώνει. Κι επειδή έκανα τον απουσιολόγο όταν ήμουν μικρός, δεν έχω πια σελίδες... Πολλοί στενοί μου άνθρωποι έφυγαν και θα ήθελα να τους αφιερώσω αυτό το βραβείο», σημείωσε ο σκηνοθέτης.

Ο Ορέστης Ανδρεαδάκης στάθηκε σε έναν ακόμη συμβολισμό της βραδιάς, καθώς οι Απόντες συμπληρώνουν φέτος 30 χρόνια από την πρώτη τους προβολή. Ο Νίκος Γραμματικός θυμήθηκε την υποδοχή που επιφύλασσε το κοινό της Θεσσαλονίκης στις ταινίες του, σε αντίθεση με τη μάλλον χλιαρή αντιμετώπιση από μερίδα της κριτικής. «Θυμάμαι, στον Βασιλιά, το κοινό εδώ στη Θεσσαλονίκη είχε μείνει απολύτως σιωπηλό. Με φώναξε ο Γιάννης Σακαρίδης, ο μοντέρ, και μου είπε πως στην αίθουσα επικρατούσε βουβαμάρα. Στο φουαγιέ έρχονταν άνθρωποι, με πλησίαζαν, μου έλεγαν “μπράβο” και έκλαιγαν. Την επόμενη μέρα οι περισσότεροι κριτικοί με αντιμετώπισαν σαν αποδιοπομπαίο τράγο. Για τους Απόντες, μάλιστα, μια μεγάλη εφημερίδα είχε γράψει τότε: “Άλλη μια ταινία για τους φίλους του”», ανέφερε.

Ο Νίκος Γραμματικός ευχαρίστησε θερμά τους Θεσσαλονικείς για τη διαχρονική στήριξή τους στο έργο του και τη σχέση που χτίστηκε όλα αυτά τα χρόνια. «Ο ψίθυρος για όλες μου τις ταινίες, από την πρώτη μικρού μήκους μέχρι την τελευταία, ξεκίνησε από αυτήν εδώ την πόλη και απλώθηκε αστραπιαία. Ακόμα και σήμερα με σταματούν άγνωστοι στον δρόμο και με ευχαριστούν. Σας το χρωστάω», είπε.

«Ερχόμουν στο Φεστιβάλ από το 1983, μαζί με τον Αντώνη Κόκκινο και τον Γιάννη Καρυπίδη, για το Τρίτο Πρόγραμμα. Το 1987 παρουσίασα την πρώτη μου ταινία μικρού μήκους, το Μακρόθεν. Τότε κοιμόμουν στο σπίτι του Πάνου Παπαδόπουλου, ο οποίος αργότερα ήταν και συμπαραγωγός στo Μήδεια...κρείσσων τῶν ἐμῶν βουλευμάτων.» Στο σημείο εκείνο, ο Νίκος Γραμματικός αναφέρθηκε σε συνεργάτες του που ήταν ανάμεσα στο κοινό του Ολύμπιον: στον Νίκο Παναγιωτόπουλο, «έναν ακόμη εξαιρετικά σημαντικό άνθρωπο για τη δουλειά μου και έναν από τους σημαντικότερους συγγραφείς της γενιάς του, χωρίς τον οποίο δεν θα υπήρχαν ούτε οι Απόντες ούτε και ο Βασιλιάς», όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, αλλά και στον Παναγιώτη Παπαχατζή, με τον οποίο έκανε μαζί την πρώτη μεγάλου μήκους ταινία της καριέρας του. Ειδική μνεία έκανε επίσης στους συνεργάτες του Κωστή Γκίκα, Γιούλα Ζωιοπούλου και Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου, ενώ αποκάλυψε πως ετοιμάζει μια νέα ταινία μαζί με τον Παναγιώτη Παπαχατζή.

Λίγο πριν από την προβολή των Απόντων, η οποία πραγματοποιήθηκε με όρους καθολικής προσβασιμότητας με την υποστήριξη της Alpha Bank, ανέβηκαν στη σκηνή του Ολύμπιον οι συντελεστές της ταινίας Παναγιώτης Παπαχατζής, Νίκος Παναγιωτόπουλος, Κωστής Γκίκας, Κατερίνα Βαρθαλίτου, Τάσος Νούσιας, Γιώργος Ευγενικός, Γιώργος Γιαννόπουλος, Αιμίλιος Χειλάκης, Νίκος Γεωργάκης, Βαγγέλης Μουρίκης και Αντώνης Σαμαράς, για να αποτίσουν κι εκείνοι τον δικό τους φόρο τιμής στον σκηνοθέτη που σφράγισε τόσο την καριέρα όσο και τη ζωή τους.

«Σας ευχαριστούμε που ήρθατε σήμερα εδώ. Είναι μεγάλη τιμή για μένα να βρίσκομαι στη βράβευση του Νίκου, καθώς ξεκινήσαμε μαζί και θα συνεχίσουμε μαζί. Είναι μια πολύ συγκινητική βραδιά», σημείωσε ο Παναγιώτης Παπαχατζής. «Εγώ μπορώ να μιλήσω μόνο για χαρά. Αυτή η στιγμή είναι τόσο ιδιαίτερη, που το μόνο που έχουμε να κάνουμε είναι να τη μοιραστούμε όπως ακριβώς είναι. Αυτό το συναίσθημα είναι διάχυτο στην αίθουσα και είναι υπέροχο», πρόσθεσε ο Βαγγέλης Μουρίκης.

«Οι Απόντες είναι, κυρίως, σχέσεις. Αυτό που δημιουργήθηκε μέσα από αυτή την ταινία είναι αυτό που βλέπετε σήμερα: γίναμε όλοι μια παρέα. Μοιραστήκαμε πράγματα και, αν υπάρχει κάτι καλό σε αυτόν τον χώρο του κινηματογράφου και της τέχνης, είναι όσα γεννιούνται μέσα από τις ουσιαστικές σχέσεις των ανθρώπων. Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που οι περισσότεροι συναντηθήκαμε τελευταία φορά, αλλά αυτή τη στιγμή είναι σαν να μην πέρασε ούτε μία μέρα», σημείωσε ο Γιώργος Ευγενικός.

Ο Τάσος Νούσιας σχολίασε: «Η συμβολή του Νίκου άλλαξε τον ρου του ελληνικού κινηματογράφου. Πρωτίστως, όμως, αισθάνομαι αυτή την ημέρα ως αφορμή να θυμηθούμε όσους δεν είναι πια μαζί μας». Μοιράστηκε, ακόμη, μια ανάμνηση από την πρώτη τους γνωριμία στη Θεσσαλονίκη, το 1991, και πρόσθεσε: «Αυτή η ταινία έγινε σώμα μας. Γίναμε αυτό το παρεάκι». Με τη σειρά του, ο Γιώργος Γιαννόπουλος συμπλήρωσε: «Ο Νίκος είναι στον κατάλογο των φίλων μου, παρ’ όλο που δεν βρισκόμαστε πολύ συχνά. Τον ευχαριστώ».

Ο Αιμίλιος Χειλάκης, βαθιά συγκινημένος, έκλεισε με μια αναφορά στη συνεργασία τους με τον Νίκο Γραμματικό: «Βλέπετε εδώ κάποιους ανθρώπους που εκείνη την εποχή μαζευτήκαμε για να κάνουμε κάτι που θεωρούσαμε πολύ σημαντικό. Ο Κωστής Γκίκας, όταν μας γνώρισε, έμενε διαρκώς άναυδος, γιατί ξέραμε ακριβώς πώς να κινηθούμε. Το είχαμε κάνει πρόβα χιλιάδες φορές. Αυτό το δέσιμο δεν υπάρχει πια και είναι ο λόγος που δεν κάνω σχεδόν καθόλου σινεμά. Σήμερα έχουμε έρθει εδώ για τον Νίκο, έναν από τους σημαντικότερους ανθρώπους που έχουν υπάρξει στα ελληνικά γράμματα και στις ελληνικές τέχνες. Ήταν ο σκηνοθέτης που καθόταν πάντα δίπλα στην κάμερα. Για εμάς δεν ήταν “ακόμα μία ταινία”. Πιστέψαμε στον Νίκο Γραμματικό και αυτό που θα δείτε σήμερα είναι το αποτέλεσμα της δουλειάς ενός τεράστιου ανθρώπου».