ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟ ΙΤΑΛΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ

«Χτισμένη» πάνω στην εξαιρετική ερμηνεία της Xenia Rappoport, Η άγνωστη είναι ένα ψυχολογικό θρίλερ γεμάτο μυστικά, ψέματα, βία και σασπένς. Μια νεαρή γυναίκα από την Ουκρανία φτάνει σε μια ιταλική πόλη και επιδιώκει να γίνει οικιακή βοηθός -χωρίς να έχει την οικονομική ανάγκη- σ’ ένα συγκεκριμένο σπίτι. Για να το καταφέρει θα κάνει τα πάντα... Ο θεατής αγνοεί παντελώς τις προθέσεις της και τον τελικό της στόχο, την αντιμετωπίζει, ωστόσο, θετικά, καθώς γίνεται κοινωνός, μέσω flashback, του βασανισμένου παρελθόντος της, το οποίο μοιάζει να την στοιχειώνει ολοκληρωτικά. Μια ατμόσφαιρα μυστηρίου και ανοίκειου τυλίγει την ηρωίδα (και την ταινία), ενώ η ακραία βία που έχει βιώσει μοιάζει, μ’ έναν περίεργο τρόπο, να εξαγνίζει τις αρνητικές πράξεις του παρόντος. Ο θεατής καθηλώνεται και αδημονεί για τις (ανα)τροπές και την τελική έκβαση της ιστορίας. Ο Tornatore κατορθώνει με σκηνοθετική δεξιοτεχνία να κρατήσει την εκκρεμότητα, το διφορούμενο, το χιτσκοκικό σασπένς και την ένταση μέχρι το τέλος, ενώ η λειτουργική μουσική του μεγάλου Ennio Morricone συμβάλλει τα μέγιστα προς αυτή την κατεύθυνση.

Μια οικογένεια Σικελών κτηνοτρόφων ξεκινά στις αρχές του 20ου αιώνα, αναζητώντας μια καινούρια καλύτερη ζωή στον «Νέο Κόσμο», που είναι και ο πρωτότυπος τίτλος της ταινίας. Μ’ αυτήν, την μόλις δεύτερη ταινία του (μετά το πολύ καλό Ανασαίνω), ο Emanuele Crialese βραβεύτηκε με το Αργυρό Λιοντάρι στο Φεστιβάλ Βενετίας το 2006. Τα Χαμένα όνειρα κινηματογραφούν την οδύσσεια του βοσκού Σαλβατόρε, που με τους δύο γιους του και την ηλικιωμένη μητέρα του επιβιβάζονται στο πλοίο για την Αμερική, την οποία φαντάζονται σαν ένα μέρος όπου θα κολυμπούν στο μέλι και στο γάλα και όπου τα δέντρα καρποφορούν χρυσά δολάρια (σκηνές σουρεαλιστικές, από τις ωραιότερες της ταινίας). Χωρισμένη δραματουργικά σε τρία μέρη, αλλά με αδιάσπαστη ενότητα, η ταινία στο πρώτο μέρος της σκιαγραφεί το κακοτράχαλο, άγριο και άνυδρο ορεινό Σικελικό τοπίο, λιτά και ουσιαστικά, χωρίς την παραμικρή παραχώρηση στην «καλλιγραφία της μιζέριας», καθώς οι «άμοιροι» ήρωες κατεβαίνουν προς την θάλασσα. Το δεύτερο και το μεγαλύτερο σε διάρκεια, είναι το ταξίδι με το πλοίο, όπου οι μετανάστες στοιβάζονται σε συνθήκες άθλιες, σαν τα ζώα. Αυτό το μέρος της ταινίας, το πιο ενδιαφέρον εικαστικά, είναι κινηματογραφημένο σε μια κλειστοφοβική ατμόσφαιρα έντασης και φόβου για το άγνωστο που τους περιμένει στην άλλη άκρη του Ατλαντικού, αλλά και για το ίδιο το ταξίδι. Η είσοδος στο Νέο Κόσμο (που δεν τον βλέπουμε στην ταινία), είναι μια ακόμα δοκιμασία, μια άλλη φυλακή από την οποία οι ήρωες δραπετεύουν κολυμπώντας μέσα στο γάλα και το μέλι του ονείρου μιας άλλης ζωής.

Συνδυάζοντας με τον δικό του μοναδικό τρόπο την κωμωδία και το δράμα, ο Roberto Benigni κάνει μια ταινία-ύμνο στον έρωτα. Ο ήρωας, που ερμηνεύει απολαυστικά ο ίδιος, είναι ένας ερωτευμένος ποιητής που φτάνει ως την Βαγδάτη, εν καιρώ πολέμου, για να σώσει την αγαπημένη του, μια δημοσιογράφο που βρίσκεται τραυματισμένη στο νοσοκομείο. Με αναφορές στα βουβά αριστουργήματα του Charlie Chaplin, η ταινία είναι γεμάτη από ξεκαρδιστικά γκαγκ τα οποία εναλλάσσονται επιτυχημένα με δραματικές στιγμές που καυτηριάζουν την φρίκη και την βαρβαρότητα του πολέμου. Μ’ ένα κινηματογραφικό βλέμμα που κινείται με άνεση από τον ρεαλισμό, μέχρι τον σουρεαλισμό και το όνειρο, ο Benigni με ειλικρίνεια, συγκίνηση και γνήσιο συναίσθημα, μιλά για την δύναμη της αγάπης που όχι μονάχα σώζει, αλλά μέχρι και «βουνά μπορεί να μετακινήσει».

Η πρώτη ταινία του Kim Rossi Stuart πραγματεύεται με τρυφερότητα και ευαισθησία την εύθραυστη σχέση ενός πατέρα με τα δύο παιδιά του (κυρίως με τον γιο, που θέλει να γίνει ποδοσφαιριστής), μέσα σ’ ένα διαλυμένο οικογενειακό σκηνικό, όπου η μητέρα (θαυμάσια η Barbara Bobulova στον μικρό της ρόλο), είναι παρούσα-απούσα, καθώς πηγαινοέρχεται από τον ένα εραστή στον άλλο. Ο πατέρας (που τον ερμηνεύει ο ίδιος ο σκηνοθέτης και γνωστός ηθοποιός), προσπαθεί απεγνωσμένα να κρατήσει τις λεπτές ισορροπίες αυτής της δυσλειτουργικής οικογένειας και να αντεπεξέλθει καλύπτοντας και το κενό της μητέρας, χωρίς να τα καταφέρνει. Ο Stuart, αποφεύγοντας έντεχνα τα κλισέ γύρω από τα προβλήματα της παιδικής ηλικίας, επιλέγει να εστιάσει στην σχέση πατέρα-γιου αναποδογυρίζοντάς την : Είναι ο πατέρας που πολλές φορές μοιάζει ανώριμος, άγουρος και αποπροσανατολισμένος, σε διαρκή σύγχυση, και είναι ο μικρός που βρίσκει λύσεις –σαν καλός libero που είναι- στις μικρές ή μεγάλες «επιθέσεις» της πραγματικότητας. Η ταινία μιλά μέσα από τον νεαρό Τόμι, που προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα σ’ αυτό που έχει, σε ότι του λείπει και σ’ εκείνο που ονειρεύεται όταν ανεβαίνει στην στέγη του σπιτιού του, για να νοιώσει ελεύθερος από τα οικογενειακά βάρη. Πολύ καλή η ερμηνεία του μικρού Alessandro Morace.

Την ταραγμένη πολιτικά περίοδο από τα τέλη του ’60 μέχρι τα μισά του ’70, μέσα από την ιστορία δύο αδερφών, όπως δηλώνεται και από τον οξύμωρο όσο και ευφυή τίτλο της, σκιαγραφεί, με ανάγλυφο σχεδόν τρόπο, η έξοχη αυτή δημιουργία του Daniele Luchetti. Η ταινία, το σενάριο της οποίας βασίζεται στο βιβλίο του Antonio Pennacchi «Il Fasciocomunista», αναδεικνύει με καίριο τρόπο τον βαθύ διχασμό της ιταλικής κοινωνίας στην διάρκεια των anni del piombo (μολυβένια χρόνια). Εστιάζοντας με μεγάλη μαεστρία στις μικρές ατομικές και οικογενειακές ιστορίες των πρωταγωνιστών της, καταφέρνει ταυτόχρονα να τις εντάξει στο γενικότερο συλλογικό πλαίσιο της «Μεγάλης Ιστορίας», δημιουργώντας το affresco μιας ολόκληρης εποχής, που σημάδεψε ανεξίτηλα την μεταπολεμική ιταλική κοινωνία. Το κωμικοτραγικό δράμα ενός οικογενειακού εμφυλίου πολέμου, συνυπάρχει με την πάλη των ιδεών, τους λαϊκούς αγώνες και τα οξυμένα πολιτικά πάθη: Καθολική εκκλησία, φασιστικές, ακροαριστερές, αναρχικές και τρομοκρατικές οργανώσεις, συγκατοικούν στην ίδια φτωχή γειτονιά της εργατικής τάξης και ανάμεσά τους η ιστορία της δύσκολης ενηλικίωσης του νεαρού Άτσιο, κωμικής και τραγικής, γελοίας και σοβαρής, οδυνηρής και ανέμελης, όπως είναι εξάλλου και η ίδια η ζωή. Εκπληκτικές οι ερμηνείες των Εlio Germano και Riccardo Scarmarcio στους ρόλους του μικρού και του μεγάλου αδελφού αντίστοιχα.

Η ταινία διαδραματίζεται ένα καυτό καλοκαίρι στην Σιτσιλιάνικη εξοχή, κινηματογραφημένη υποδειγματικά με μια άγρια, λυρική ομορφιά, που αντιστικτικά με την ζοφερή ιστορία που αφηγείται το σενάριο, δημιουργεί μια ανησυχαστική, αλλόκοτη ατμόσφαιρα, σαν το ανελέητο σικελικό φως να κρύβει μέσα του την «καρδιά του σκοταδιού»... Ένα χωριατόπαιδο, ο Μικέλε, ανακαλύπτει παίζοντας ένα αλυσοδεμένο παιδί στον πάτο ενός πηγαδιού, θύμα απαγωγής, το οποίο κρατείται όμηρος για λύτρα. Μια φιλική σχέση αναπτύσσεται ανάμεσα στα δύο παιδιά, μέχρι που ο Μικέλε ανακαλύπτει σταδιακά την φοβερή αλήθεια: Στην απαγωγή είναι μπλεγμένοι όχι μόνο κάποιοι κάτοικοι του χωριού του, αλλά και οι ίδιοι του οι γονείς. Βασισμένη στην ομότιτλη νουβέλα του Niccolo Ammaniti, το Εγώ δεν φοβάμαι είναι μια ταινία για τον ξαφνικό και οριστικό χαμό της παιδικής αθωότητας, όταν συγκρούεται με τον σκοτεινό και κτηνώδη κόσμο των μεγάλων.