ΑΦΙΕΡΩΜΑ: «ΜΕΡΕΣ ΤΟΥ '68»

Στο Ζρούκε, μια κωμόπολη κοντά στη Πράγα, 2000 νεαρές εργάτριες δουλεύουν σ’ ένα εργοστάσιο υποδηματοποιίας. Η πληθώρα γυναικών προκαλεί μεγάλο πρόβλημα λειψανδρίας και οι τοπικές αρχές προσπαθούν να βρουν λύση φέρνοντας στην περιοχή...φαντάρους. Η Αντούλα (εξαιρετική η Jana Brejchova) στην διάρκεια μιας γιορτής γνωρίζεται με τον πιανίστα της ορχήστρας και αφήνεται σε μια ερωτική περιπέτεια μαζί του. Όταν εκείνος φεύγει, εκείνη περιμένει και καθώς δεν έχει νέα του πηγαίνει να τον βρει στη Πράγα... Εστιάζοντας στις μικρές ασήμαντες στιγμές μιας άχαρης καθημερινότητας, στις χειρονομίες, στα βλέμματα, στα χαμόγελα, στα δάκρυα, ο δημιουργός καταφέρνει να συλλάβει την ζωτική ενέργεια, την χαρά της ζωής, την γνωριμία και την απώλεια του έρωτα, την θλίψη του χωρισμού και την αποδοχή της πραγματικότητας, κινηματογραφώντας τελικά την «αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι».

Εμπνευσμένη από το ομώνυμο ποίημα του Ράντιαρ Κίπλιγκ και βασισμένη στο αριστούργημα του Jean Vigo Διαγωγή μηδέν (1933), η ταινία σκιαγραφεί τις καταπιεστικές συνθήκες διαβίωσης σε ένα βρετανικό οικοτροφείο της ελίτ. Πρωταγωνιστές της είναι τρία αγόρια, που αφού έχουν υποστεί πλήθος σωματικών και ψυχολογικών εξευτελισμών, αποφασίζουν να αντιπαρατεθούν με το σύστημα και να «σπάσουν» τους κανόνες. Προϊόν του βρετανικού Free Cinema, η ταινία άγγιξε μια πολύ ευαίσθητη χορδή όταν προβλήθηκε το ’68, τη χρονιά ορόσημο των καταλήψεων και των φοιτητικών αναταραχών σε όλο τον κόσμο. Το γεγονός αυτό συνετέλεσε στο να βραβευτεί με τον Χρυσό Φοίνικα στο Φεστιβάλ των Καννών τον επόμενο χρόνο.

Ένα από τα καλύτερα, αν όχι το καλύτερο ντοκιμαντέρ που έγινε για τον πόλεμο του Βιετνάμ. Τα γουρουνίσια χρόνια του τίτλου δεν είναι παρά η περίοδος της αμερικανικής ιστορίας που αναφέρεται στο βρώμικο πόλεμο του Βιετνάμ, ο οποίος στην αμερικανική αργκό λέγεται και γουρουνίσιος πόλεμος. Ο σκηνοθέτης συνδέει την αμερικανική ανάμιξη στο Βιετνάμ με τους προηγούμενους νεο-αποικιακούς πολέμους στην Ινδοκίνα και την ήττα του ιμπεριαλισμού στην περιοχή. Τονίζει ότι ο πόλεμος του Βιετνάμ είχε οικονομικά κίνητρα, όμως πριν απ’ όλα ήταν ένας ιδεολογικός πόλεμος (...) Ο Emile de Antonio αναλύει τη δομή της βιετναμικής κοινωνίας στην ύπαιθρο, τους τρόπους αντίστασης των Βιετναμέζων κατά των φοβερών αμερικανικών επιδρομών, τη διαφθορά της νοτιο-βιετναμικής κυβέρνησης, τα εγκλήματα πολέμου που έγιναν. Δίνει το λόγο σε φιλελεύθερους πολιτικογράφους που έχουν ασχοληθεί με τα προβλήματα αυτής της περιοχής, αλλά και στα γεράκια που ευθύνονται για τον πόλεμο. Ο ίδιος δεν επεμβαίνει ποτέ να σχολιάσει τις εικόνες του, αλλά με μια ιδιοφυή χρήση του μοντάζ αφήνει τα γεγονότα να μιλήσουν από μόνα τους και συχνά να διαψεύσουν ή να γελοιοποιήσουν γνωστές πολιτικές προσωπικότητες που ήταν υπέρ του πολέμου (...) Ταινία με εξαιρετική πολιτική διαύγεια Τα γουρουνίσια χρόνια, αποτελούν ότι πιο ριζοσπαστικό έχει να επιδείξει το αμερικανικό σινεμά στο χώρο του στρατευμένου κινηματογράφου.
Κείμενο του Μπάμπη Ακτσόγλου αναδημοσιευμένο από τον τόμο «1916-1986. Μια συλλογή ταινιών STUDIO Παράλληλο Κύκλωμα»

Παρίσι 1967. Πέντε νέοι Μαοϊκοί, μεταξύ των οποίων η φοιτήτρια Φιλοσοφίας Βερονίκ (Anne Viazemsky – μετέπειτα κυρία Godard) και ο ηθοποιός Γκιγιόμ (Jean-Pierre Leaud) ριζοσπαστικοποιούνται σύμφωνα με τις επιταγές του Μάο. Πιστοί στο πνεύμα της κινέζικης «πολιτιστικής επανάστασης» απορρίπτουν το κομμουνιστικό κόμμα, την αστική ιδεολογία, την αστική κουλτούρα, την αστική τέχνη. Η ταινία, η οποία διαδραματίζεται στη Ναντέρ, μετέπειτα ορμητήριο του Ντανιέλ Κον Μπεντίτ και των πρώτων καταλήψεων του Μάη του 68, καταγράφει με πειστικότητα την ψυχολογία, τους στόχους και τα αδιέξοδα των ακροαριστερών ομάδων και την συγγένειά τους με την πολιτική τρομοκρατία. Η Κινέζα σηματοδοτεί την πολιτική ριζοσπαστικοποίηση του ίδιου του Godard και θεωρείται προφητική – όπως και η επόμενη ταινία του, Το Σαββατοκύριακο - σε σχέση με το Μάη του ’68.

«Στο Πριν από την επανάσταση είχα ξεγυμνωθεί τελείως, με όλη την αλαζονεία και την αδιαντροπιά της νιότης: ήμουν μόλις 22 χρόνων και πάλευα σαν ιεραπόστολος, σαν μυστικιστής, σαν τρομοκράτης ... Ήταν μια ταινία με την οποία έπρεπε να ξεκαθαρίσω τους λογαριασμούς μου μ’ όλο εκείνο το βαρύ αυτοβιογραφικό φορτίο που πρέπει να ξεφορτωθείς, αν θέλεις να πας μπροστά». Αυτά έλεγε ο δημιουργός της 30 χρόνια μετά γι αυτήν τη αψεγάδιαστη στιλιστικά και απόλυτα προσωπική ταινία-ελεγεία για την χαμένη νιότη. Το Πριν από την επανάσταση μιλά για το τι σημαίνει να είσαι νέος και να ζεις κολλημένος μπροστά στο σταυροδρόμι ή στο κατώφλι της ζωής, χωρίς να κάνεις το κρίσιμο βήμα, χωρίς να ξέρεις ποιον δρόμο να πάρεις, αναποφάσιστος με «ποιους θα πας και ποιους θ’ αφήσεις».

Όταν στο τέλος της ταινίας ο Μιλού (θαυμάσιος ο Michel Piccoli) χορεύει με το φάντασμα της πεθαμένης μητέρας του, ο χρόνος της επανάστασης έχει λήξει, οι δρόμοι για το Παρίσι έχουν ανοίξει, οι συγγενείς και φίλοι έχουν φύγει και το ρολόι της πραγματικότητας έχει επανέλθει στους κανονικούς του κτύπους. Ό,τι έχει προηγηθεί μοιάζει με το τελευταίο όνειρο που είδε η γιαγιά, λίγο πριν εγκαταλείψει τον μάταιο τούτο κόσμο. Και είναι ακριβώς η γιαγιά Βιεζάκ, παρούσα-απούσα πάνω στο νεκροκρέβατό της, και ο Μάης του 68, που ακούγεται συνεχώς μέσα από το ραδιόφωνο (κάτι σαν ηχητική παραίσθηση), οι πραγματικοί πρωταγωνιστές αυτής της γλυκόπικρης ταινίας. Όλα τα υπόλοιπα πρόσωπα, πιασμένα σ’ ένα κωμικοτραγικό γαϊτανάκι, χορεύουν στον ρυθμό των «μικρών» συμβάντων της ζωής και των «μεγάλων» γεγονότων της Ιστορίας.

Σουηδική ταινία που έκανε πάταγο όταν πρωτοπροβλήθηκε και έγινε σύμβολο ενός νέου, απελευθερωμένου ερωτισμού, ανοίγοντας το δρόμο για ταινίες όπως Το τελευταίο ταγκό στο Παρίσι. Λόγω των πληθωρικών ερωτικών σκηνών της η ταινία έσπασε ρεκόρ εισιτηρίων στην Σουηδία και στις Ηνωμένες Πολιτείες, λογοκρίθηκε, πέρασε από δίκη ως πορνογραφική, απαγορεύτηκε, αλλά τελικά διανεμήθηκε και έσπασε τα ταμεία. Η ταινία αποτελείται από ασύνδετες ιστορίες, όπου η κεντρική ηρωίδα κάνει σεξ με τον φίλο της, τριγυρίζει με το ποδήλατό της στην Στοκχόλμη, φαντασιώνεται πως εκδικείται το αντρικό φύλο, ασκεί κριτική στον πατέρα της, βετεράνο του ισπανικού εμφυλίου, γιατί εγκατέλειψε τη μάχη και γύρισε στο σπίτι, και κάνει πρόχειρα γκάλοπ στο δρόμο σχετικά με τις πολιτικές πεποιθήσεις των συμπολιτών της.

«Οι εικόνες τρέμουν» είναι το εισαγωγικό off σχόλιο για τον Μάη του 68 στο πρώτο μέρος της ταινίας Το βάθος τ’ ουρανού είναι κόκκινο, με υπότιτλο Τα εύθραυστα χέρια. Και πράγματι ο σπουδαίος Chris Marker κατορθώνει να συλλάβει την οργή, τη χαρά, το πάθος, την ένταση, τον αυθορμητισμό του γαλλικού Μάη, αλλά και τις παλινδρομήσεις, τις αντιφάσεις στο εσωτερικό της εξέγερσης, τις αστικές καταβολές, την κατ’ επίφαση υπερ-επαναστατικότητα (επεισόδιο της Αβινιόν), την ιδεολογική σύγχυση και την πολιτική ασάφεια ενός κινήματος που άλλαξε ριζικά τα δεδομένα του παιχνιδιού, άσχετα αν δεν μπόρεσε ν’ αλλάξει και τον κόσμο. Μέσα από το τρίγωνο Βιετνάμ-Τσε Γκεβάρα-Μάης 68, ο Marker μ’ αυτήν την ταινία-παλμογράφο, μετρά τους σφυγμούς ενός ταραγμένου και ανήσυχου κόσμου, τον αγώνα του για απελευθέρωση και χειραφέτηση, τις αντιστάσεις του απέναντι σε κάθε μορφή αυταρχικής εξουσίας (έξοχες οι εικόνες καταπίεσης μονταρισμένες «πάνω» στο Θωρηκτό Ποτέμκιν).