ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ

Στο Τολέδο, την εποχή της εισβολής των στρατευμάτων του Ναπολέοντα, ένας γάλλος δραγόνος φιλά ένα γυναικείο άγαλμα• στη σημερινή εποχή, ένας άγνωστος σ' ένα πάρκο δείχνει σ' ένα κοριτσάκι σκανδαλιστικές κάρτες, που στην πραγματικότητα απεικονίζουν αξιοθέατα του Παρισιού. Ο πατέρας του κοριτσιού, που πάσχει από αϋπνία, δέχεται τη νύχτα την επίσκεψη ζώων κι ενός ταχυδρόμου, και την επομένη αφηγείται αυτή την εμπειρία στο γιατρό του. Η νοσοκόμα του ιατρείου φεύγει απ' το Παρίσι για να επισκεφθεί τον ετοιμοθάνατο πατέρα της και στο δρόμο συναντά στρατιωτικούς που κυνηγούν αλεπούδες με τανκς, καλόγερους, έναν μουσικό και μια χορεύτρια, μια ηλικιωμένη γυναίκα και τον ανιψιό της που είναι εραστές, έναν μαζοχιστή πιλοποιό και τη σαδίστρια γυναίκα του. Μια οικογένεια και η αστυνομία αναζητούν ένα εξαφανισμένο κοριτσάκι, το οποίο, όμως, είναι παρόν, μπροστά τους, αλλά κανείς δεν του δίνει σημασία. Ένας ποιητής-δολοφόνος πυροβολεί από ψηλά το πλήθος, συλλαμβάνεται, καταδικάζεται σε θάνατο, αλλά αφήνεται ελεύθερος...
* Ευχαριστούμε τον κ. Βελισσάριο Κοσσυβάκη για την παραχώρηση της ταινίας.
- Από που προέρχεται ο τίτλος της ταινίας;
- Από μια συνεργασία μου με τον Μαρξ! Η πρώτη φράση του Κομμουνιστικού Μανιφέστου λέει: «Ένα φάντασμα πλανάται πάνω από την Ευρώπη...». Όσο για μένα, βλέπω την ελευθερία σαν ένα φάντασμα που όλο προσπαθούμε να το πιάσουμε κι όλο μας ξεφεύγει, αφήνοντας στα δάχτυλά μας μια υγρασία ομίχλης...
- Τα περάσματα από την μια ιστορία στην άλλη, θυμίζουν πόρτες που ανοίγουν η μια μετά την άλλη.
- Πολύ σωστά. Νομίζω ότι υπάρχει ένας σουρεαλιστικός πίνακας με συνεχόμενες πόρτες που ανοίγουν. Το σκέφτηκα τώρα που χρησιμοποιήσατε αυτή τη μεταφορική εικόνα. Ναι, κάθε επεισόδιο ανοίγει σ’ ένα άλλο επεισόδιο, κάθε χαρακτήρας οδηγεί σε κάποιον άλλο, και θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε έτσι, επ’ άπειρον. Η ταινία δεν θα τελείωνε ποτέ.
(Από το βιβλίο «Conversaciones con Luis Bunuel» των Jose de la Colina και Tomas Perez Turrent)
Το μπουνιουελικό Φάντασμα της ελευθερίας ξεπετιέται τρομαχτικό και, μαζί, κωμικό, μέσα από τον πίνακα του Γκόγια «Οι τουφεκισμοί της 3ης Μαΐου», που ανοίγει την ταινία, για να μετατραπεί αμέσως σε «ζωντανό» κινηματογραφικό πλάνο, όπου γίνεται δυνατή και η προσθήκη στην μπάντα του ήχου, της παράδοξης κραυγής «Κάτω οι Ελευθερωτές! Κάτω η Ελευθερία!». Ελευθερωτές είναι οι στρατιώτες του Ναπολέοντα και ελευθερία μια λέξη κενή περιεχομένου, μια λέξη «φαντασματική», που μόνον σαν σλόγκαν λειτουργεί στα χείλη των απογόνων, εκείνων που αγωνίστηκαν για «Ελευθερία – Ισότητα - Αδελφότητα». Στο όνομά της σκότωσαν οι γάλλοι την 3η Μαΐου 1808 στην Ισπανία, μερικές εκατοντάδες εξεγερμένους, που δεν ήθελαν να «ελευθερωθούν», στο όνομά της δολοφόνησαν το φίλο του Μπουνιουέλ, ποιητή Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, στο όνομά της έγινε το μακελειό στο Βιετνάμ... Όντως, υπάρχει πάντα ένα φάντασμα της ελευθερίας που μας προτείνεται σαν «ελευθερία»...
(Απόσπασμα κριτικής του Βασίλη Ραφαηλίδη)