ΤΑΙΝΙΟΘΗΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ: ΟΤΑΡ ΙΟΣΕΛΙΑΝΙ: Η ΑΝΕΜΕΛΗ ΖΩΗ

Ο νεαρός Γκία είναι τυμπανιστής στην ορχήστρα του θεάτρου της Τιφλίδας. Στη διάρκεια της μέρας του ασχολείται με τα πιο διαφορετικά πράγματα. Η έλλειψη αυτοπειθαρχίας και οργάνωσης του προσωπικού του χρόνου, τον κάνει να φτάνει στη συναυλία πάντα την τελευταία στιγμή και στο τέλος κάθε παράστασης, ο Διευθυντής της ορχήστρας τον παρατηρεί αυστηρά για τις συνεχείς καθυστερήσεις του. Αυτός, όπως πάντα, αδιαφορεί και συνεχίζει να ζει την κάθε του μέρα μέσα σ’ ένα απερίγραπτο χάος από ματαιωμένες συναντήσεις, ραντεβού τα οποία κλείνει και ξεχνά να πάει, απουσιάζει από τις πρόβες της ορχήστρας, ξεχνά διαρκώς τις υποσχέσεις του και πετώντας, ακριβώς σαν τον κότσυφα, από το ένα κλαδί της ζωής στο άλλο, βιώνει μονάχα το παρόν, σαν να μην υπάρχει γι αυτόν το χτες και το αύριο. Όλοι τον συμπαθούν, αλλά και όλοι ανησυχούν για την ανευθυνότητα και την επιπολαιότητά του, καθώς και για το γεγονός ότι χάνει άσκοπα τον καιρό του, χωρίς ουσιαστικά να κάνει τίποτα...
Αυτή η ανάλαφρη και ανέμελη ταινία, με το μεγάλο ηθικό βάρος και το τραγικό τέλος, αφηγείται την ιστορία ενός «ανεύθυνου», «επιπόλαιου» και γι’ αυτό «αρνητικού» ήρωα, ο οποίος δεν δέχεται να λειτουργήσει σαν γρανάζι του μηχανισμού εξουσίας και να γίνει παραγωγικός και χρήσιμος για την κοινωνία. Ο Κότσυφας καθιστά τον γεωργιανό σκηνοθέτη persona non grata για το καθεστώς. Ο Ιοσελιάνι είναι με την πλευρά του τζίτζικα, που ζει στην κόψη του κύματος της χαράς, της ζωής και όχι με το μυρμήγκι που οικοδομεί το σοσιαλιστικό μέλλον. Η ταινία μπλοκάρεται από την λογοκρισία, όχι γιατί είναι πολιτικά αιχμηρή-καθόλου μάλιστα-αλλά γιατί όπως λέει ο ίδιος «οι ταινίες μου δεν ήταν ενάντια στο σύστημα. Η πολιτική δεν με ενδιέφερε. Απλώς ήταν α-σοβιετικές και αδιαφορούσαν για το καθεστώς, σαν να μην υπήρχε. Και αυτό ήταν κάτι ανεπίτρεπτο». Η ταινία θα προβληθεί στις Κάννες τρία χρόνια αργότερα, το 1974, ως δείγμα ανοχής του σοβιετικού καθεστώτος απέναντι στους διαφωνούντες, κατακτώντας την ομόφωνη αποδοχή των κριτικών και κάνοντας διεθνώς γνωστό το όνομα του δημιουργού της.

Καλοκαίρι. Ένα κουαρτέτο εγχόρδων κλασικής μουσικής φτάνει σ’ ένα χωριό για να κάνει πρόβες και φιλοξενείται στο σπίτι μιας οικογένειας. Η έφηβη κόρη της οικογένειας (θυγατέρα του Ιοσελιάνι), μαγεύεται από τη διαφορετικότητά τους και τη μουσική, τους παρακολουθεί συνεχώς και τους ξεναγεί στις ομορφιές του τόπου της. Το βλέμμα της αντιπροσωπεύει το έκπληκτο βλέμμα του χωρικού πάνω στον άνθρωπο της πόλης. Μια μέρα καταφθάνει ένας θείος της οικογένειας, παρέα με κάποιους κομματικούς αξιωματούχους και στήνεται αμέσως ένα παραδοσιακό γλέντι με κρασί και ψητά γουρουνόπουλα, που καταλήγει σ’ ένα γλυκό, συλλογικό μεθύσι. Οι μουσικοί έρχονται σε επαφή και γνωρίζουν το ηχόχρωμα της τοπικής λαϊκής μουσικής και την ανόθευτη (ακόμα), από τον τεχνολογικό πολιτισμό, ζωή του χωριού. Οι πρόβες τους συνυπάρχουν, αλλά και διακόπτονται συνεχώς από τους θορύβους της αγροτικής ζωής: οι ήχοι της γλώσσας των οικόσιτων ζώων, ένα φορτηγό που πηγαινοέρχεται θορυβωδώς, κουβαλώντας για δουλειά (πάντα σε λάθος μέρος), τους κατοίκους του χωριού, θόρυβοι από τρακτέρ, γεωργικά μηχανήματα και εργαλεία, οι φωνές και τα παιχνίδια των παιδιών, η μουσική της φύσης, της ίδιας της ζωής που δίνει τη δική της συναυλία...
Το 1976 με το Παστοράλε, μια ταινία μοναδική στο είδος της, όπου εξαφανίζονται τα σύνορα ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και τη μυθοπλασία, (συνοριακή γραμμή πάνω στην οποία κινήθηκε εξαρχής το έργο του Ιοσελιάνι), μας βυθίζει στην αγροτική ζωή ενός χωριού, κάπου στη Γεωργία. Δεν υπάρχουν ήρωες, δεν υπάρχει ιστορία, δεν υπάρχει τίποτα, παρά μόνον το καθημερινό και αδιατάρακτο πέρασμα του χρόνου. Η κάμερα, αόρατη θαρρείς, συλλαμβάνει και αποτυπώνει στο σελυλόιντ τους θορύβους της αληθινής ζωής. Οι ήχοι (λόγια και φωνές ανθρώπων, τιτιβιβίσματα, γαβγίσματα, γρυλίσματα, κακαρίσματα, μουκανίσματα, μαρσαρίσματα, ο ήχος της βροχής, του αέρα, της μουσικής ...της σιωπής), αναδύονται με απίστευτη διαύγεια και εγκαθίστανται στο κέντρο της εικόνας, «διευρύνοντας» το κάδρο. Θέμα της ταινίας, σύμφωνα με τον σκηνοθέτη της, είναι «οι συναντήσεις και οι αποχαιρετισμοί, που συνιστούν ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της ζωής μας πάνω σ’ αυτή τη Γη». Η ταινία θάβεται από τους σοβιετικούς γραφειοκράτες και θα προβληθεί μονάχα 6 χρόνια αργότερα, το 1982 στο Φεστιβάλ Βερολίνου για να αποσπάσει τον οικουμενικό θαυμασμό. Την ίδια χρονιά ο Οτάρ Ιοσελιάνι φεύγει για το Παρίσι.

Η ταινία ξεκινά ως ντοκιμαντέρ καταγράφοντας τους παραδοσιακούς τρόπους παραγωγής στη Γεωργία, μια περιοχή με μακραίωνη οινοπαραγωγική παράδοση, η αμπελουργική ζώνη της οποίας ήταν και συνεχίζει να είναι μια από τις καλύτερες, σε ποιοτικά χαρακτηριστικά, στην Ανατολική Ευρώπη, η οποία προμήθευε με εξαιρετικό κρασί ολόκληρη την Σοβιετική Ένωση. Δύο νεαροί οινολόγοι, ο Νίκο και ο Οτάρ, αρχίζουν την επαγγελματική τους εκπαίδευση σ’ έναν οινοπαραγωγικό συνεταιρισμό. Ο πρώτος είναι διακριτικός, σοβαρός, ντροπαλός, με αισθήματα συναδελφικότητας και αλληλεγγύης, ενώ ο δεύτερος οπορτουνιστής και αριβίστας, αποφασισμένος να πετύχει πάση θυσία. Οι διαφορετικοί τους χαρακτήρες και οι επιδιώξεις τους, σκιαγραφούνται από την πρώτη τους κιόλας επαφή με τους αδιάφορους γραφειοκράτες που διευθύνουν τον συνεταιρισμό. Ο Οτάρ τοποθετείται στο εργαστήριο, ενώ ο Νίκο στο χώρο όπου γίνεται η ζύμωση του κρασιού, στα βαρέλια. Στο εργοστάσιο δουλεύει και η όμορφη Μαρίνα, γραμματέας και ξεναγός όσων επισκέπτονται το οινοποιείο, η οποία φλερτάρει με κάθε αρσενικό που την πλησιάζει και αυτό συμβαίνει και με τους δύο νεοφερμένους. Ο Νίκο, εσωστρεφής και μοναχικός, κοιτάζει την δουλειά του, γνωρίζεται και δημιουργεί μια στέρεα και ειλικρινή σχέση με τους εργάτες, ενώ ο Οτάρ προσπαθεί να αναρριχηθεί κερδίζοντας την εύνοια του Διευθυντή, η μόνη έγνοια του οποίου είναι να καλύψει το πλάνο παραγωγής, αδιαφορώντας για την ποιότητα του κρασιού. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο ο Νίκο έρχεται σε σύγκρουση με τα υπόλοιπα στελέχη, όταν αρνείται να συναινέσει στην εμφιάλωση του κρασιού που περιέχεται στο βαρέλι 49 για να καλυφθεί το πλάνο παραγωγής, υποστηρίζοντας ότι το κρασί είναι ακόμα σε φάση ζύμωσης. Οι πάντες προσπαθούν να τον μεταπείσουν, αλλά αυτός εμμένει στις αρχές του και αρνείται πεισματικά να συμφωνήσει...
Η πρώτη ταινία του Οτάρ Ιοσελιάνι εντυπωσιάζει για την κινηματογραφική της διαύγεια, για την τολμηρή αφηγηματική της ελευθερία ενάντια στα στερεότυπα και τις συμβάσεις της επίσημης σοβιετικής κινηματογραφίας, για την εντιμότητα και την ηθική ακεραιότητα του κεντρικού της ήρωα. Ο νεαρός οινολόγος που αρνείται πεισματικά να υποταγεί στις επιταγές του σοσιαλιστικού πλάνου και στους χαρτογιακάδες της εξουσίας και θέτοντας ζήτημα αρχής, δεν βάζει νερό στο κρασί του (κυριολεκτικά), σηματοδοτεί μια στάση ζωής που διαπερνά το συνολικό έργο του γεωργιανού δημιουργού.