Οι ταινίες του φεστιβάλ

Για 12 χρόνια αγνοούσε τους χλευασμούς και την κοροϊδία και υπερασπιζόταν τη σχέση της. Ίσως, όμως, έκανε λάθος.

Σ ́αυτο το έργο, το υλικό προέρχεται από ένα ερασιτεχνικό videο μέσα σ ́ένα καφενείο, την ώρα που ένας καμικάζι ανατινάζεται. Η μόνη παρέμβαση που έχω κάνει είναι να αφαιρέσω την εικόνα πριν και μετά την έκρηξη. Αφήνω ορατά μόνον τα δύο δευτερόλεπτα της ανατίναξης, κρατώντας μόνον τον ήχο παρόντα σε όλο το έργο.

Έχοντας ως αφετηρία αρχειακό υλικό από την πόλη Καρταχένα (Ισπανία) των αρχών του 19ου αιώνα, το Amnesialand του Στέφανου Τσιβόπουλου συνδυάζει το ντοκιμαντέρ και την επιστημονική φαντασία, προκειμένου να θέσει ερωτήματα σχετικά με τις εικόνες και την ιστορία, τη συλλογική μνήμη και τη λήθη.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Κόσοβο το 1999, ο σταθμάρχης του τοπικού σιδηροδρομικού σταθμού σ’ ένα μικρό ρουμάνικο χωριό που τυχαίνει να είναι και ο τοπικός γκάνκστερ, σταματά ένα τρένο του ΝΑΤΟ που μεταφέρει στρατιωτικό εξοπλισμό. Η μεταφορά, που επιβλέπεται από αμερικανούς στρατιώτες, γίνεται σε ρουμανικό έδαφος χωρίς επίσημα έγγραφα και βασίζεται σε μια προφορική έγκριση της ρουμανικής κυβέρνησης. Η άφιξή τους μετατρέπει το χωριό στο χωριό των χιλίων ευκαιριών.

Καλεσμένος από τη νομαρχία του Αμπρούτσο της κεντρικής Ιταλίας, ο Κώστας Βαρώτσος λαμβάνει μέρος σε σχέδιο διοργανωμένο από τριάντα δήμους της περιοχής και το ιταλικό Υπουργείο Πολιτισμού, το οποίο αφορά σε παρεμβάσεις στο δημόσιο χώρο. Σε συνεργασία με το δήμο και τους πολίτες της Gessopalena, προτείνει την επανόρθωση του βράχου La Morgia που έχει υποστεί πλήγμα από έκρηξη κατά τον Β ́ Παγκόσμιο Πόλεμο. Το έργο, μια γυάλινη επιφάνεια μήκους 40 μέτρων, έρχεται να επουλώσει μια ανθρώπινη βίαιη πράξη στο φυσικό περιβάλλον.

Ο Χασάν είναι ένα αγοράκι πέντε χρονών που ζει μόνο στους δρόμους του Δελχί, πουλώντας κουρδιστά κοτοπουλάκια. Ο μικρός Ινδός είναι η προσωποποίηση της χαράς της ζωής και της αποφασιστικότητας. Οι περιπέτειές του τον οδηγούν στο μυστικό που πρώτος διατύπωσε ο αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος Αριστοτέλης: «Η ευτυχία εξαρτάται από εμάς».

Σ’αυτό το έργο παίζουν δύο βίντεο ταυτόχρονα τα οποία έχουν βιντεοσκοπηθεί σε διαφορετικές δεκαετίες και σε διαφορετικές χώρες. Και στα δύο οι οπερατέρ πέφτουν νεκροί από μια σφαίρα που δέχονται την ώρα που κινηματογραφούν. Στο μόνο σημείο που και τα δύο βίντεο είναι συγχρονισμένα είναι η στιγμή του πυροβολισμού που ακούγεται σαν ένας. Όλα τα άλλα πριν και μετά παίζουν και ακούγονται στον δικό τους χρόνο.

Η απώλεια της νιότης, της σωματικής υγείας και της κοινωνικής και επαγγελματικής δραστηριότητας εντείνει την αίσθηση αποξένωσης, εγκατάλειψης και τα «αδιέξοδα» της κοινής ζωής ενός ηλικιωμένου ζευγαριού.

Ένα έργο μυθοπλασίας, που όμως, όπως υπαινίσσεται ο τίτλος του, βασίζεται σε εμπειρικά δεδομένα. Στο έργο αυτό, ο καλλιτέχνης Γιώργος Δρίβας ερμηνεύει συμβάντα από τη ζωή του ηθοποιού Δαβίδ Μαλτέζε, με σκοπό να παρουσιάσει τους κοινωνικούς και ψυχολογικούς μηχανισμούς αποκλεισμού και αφομοίωσης. Το ενδιαφέρον του καλλιτέχνη για την ιστορία του Μαλτέζε ξεκίνησε όταν διάβασε τη δημοσίευση «Μια ιστορία από τη Γεωργία» του Γκαζμέντ Καπλάνι, στην εφημερίδα Τα Νέα στις 9 Φεβρουαρίου 2008, όπου ο Δαβίδ αφηγείται την πορεία του ως μετανάστη από τη Γεωργία στην Ελλάδα. O Δρίβας ανακατασκευάζει ελεύθερα την ιστορία αυτή, προσπαθώντας να θίξει θέματα που αφορούν τη σχέση ενός ατόμου με το κοινωνικό του σύνολο, πέρα από κάθε εθνικά και κοινωνικά προσδιορισμένο πλαίσιο. (Αγορά / Συμπαραγωγή του ΕΜΣΤ 2009)

Παρίσι, σταθμός Γκαρ ντι Νορ, όπου μπορεί να εμφανιστεί το οτιδήποτε – ακόμα και τρένα. Θα θέλαμε να μείνουμε λίγο, αλλά πρέπει να βιαστούμε... Όπως χιλιάδες ψυχές που διασταυρώνονται στο σταθμό, έτσι κι οι Ισμαέλ, Ματίλντ, Σασά και Ζοάν θα συναντηθούν εκεί. Κάθε μέρα, ο Ισμαέλ μαγεύεται, συνεπαίρνεται και εξαντλείται απ’ αυτό το μέρος. Βλέπει τη Ματίλντ για πρώτη φορά σε μια αποβάθρα του προαστιακού. Σιγά σιγά ερωτεύονται. Συναντούν τον Σασά και τη Ζοάν. Ο Σασά αναζητά τη χαμένη του κόρη, ενώ η Ζοάν περνά τη ζωή της σε σταθμούς ανάμεσα στη Λιλ, στο Λονδίνο και στο Παρίσι. Ο σταθμός είναι ένας αυτοτελής κόσμος, όπου συχνάζουν όλοι: Γάλλοι, μετανάστες, εμιγκρέδες, ταξιδιώτες και φαντάσματα. Ένα σταυροδρόμι όπου κάθε ζωή περνά γρήγορα και χάνεται.

Ελλάδα, λίγα χρόνια μετά την επίσημη χρεοκοπία της χώρας. Ένας μοναχικός άντρας κρύβεται από το σκοτεινό παρελθόν του. Μια κοπέλα αναζητά τον μεγάλο έρωτα. Δυο κακότυχα αδέλφια αναλαμβάνουν να ξαναστήσουν την «επιχείρηση» του νεκρού πατέρα τους. Οι δρόμοι τους θα συναντηθούν με απρόσμενες εξελίξεις. Κυνηγοί επικηρυγμένων, δραχμές, νουντλς, τριαντάφυλλα και χρυσόψαρα.

Ο Γκαρί είναι νέος, ευέλικτος και μαθαίνει γρήγορα. Είναι από τους ανθρώπους στους οποίους η ζωή δεν αφήνει προσδοκίες. Κι εκεί που αλλάζει τη μια δουλειά μετά την άλλη, προσλαμβάνεται σε μια πυρηνική μονάδα. Εκεί, κοντά στους αντιδραστήρες, όπου τα επίπεδα ραδιενέργειας είναι τα υψηλότερα, βρίσκει αυτό που αναζητούσε: χρήματα, μια ομάδα, μια οικογένεια. Αλλά στην ομάδα ανήκουν επίσης η Καρόλ, την οποία ερωτεύεται αν και είναι παντρεμένη. Αυτός ο απαγορευμένος έρωτας και η έκθεση στην ακτινοβολία θα μολύνουν σταδιακά τον Γκαρί. Κάθε μέρα γίνεται απειλή.

Πολωνία, 1962. Η Άννα είναι μια όμορφη 18χρονη γυναίκα. Ετοιμάζεται να γίνει καλόγρια στο μοναστήρι όπου έζησε από τότε που, ως παιδί, έμεινε ορφανή, όταν μαθαίνει πως έχει ακόμα μια συγγενή εν ζωή – την αδελφή της μητέρας της, Βάντα. Οι δύο γυναίκες ξεκινούν μαζί για ένα ταξίδι στο οποίο ανακαλύπτουν η μία την άλλη και το παρελθόν τους. Η Άννα μαθαίνει πως η θεία της όχι μόνο ήταν σκληροπυρηνική κομμουνίστρια εισαγγελέας, διαβόητη για τις θανατικές καταδίκες που επέβαλλε σε ιερείς και πολλούς άλλους, αλλά είναι και Εβραία. Η Άννα μαθαίνει έτσι πως είναι κι η ίδια Εβραία, και πως το πραγματικό της όνομα είναι Ίντα. Η αποκάλυψη αυτή ωθεί την Άννα –τώρα πια Ίντα–, να ανατρέξει στο παρελθόν για να βρει τις ρίζες της και να αντιμετωπίσει την αλήθεια για την οικογένειά της. Η Ίντα θα πρέπει να διαλέξει ανάμεσα στην ταυτότητα με την οποία μεγάλωσε και τη θρησκεία που την έσωσε από τις θηριωδίες των ναζί κατά τη γερμανική κατοχή στην Πολωνία, ενώ η Βάντα θα πρέπει να βρεθεί ενώπιος ενωπίω με τις επιλογές που έκανε κατά τη διάρκεια του πολέμου, όταν επέλεξε την πίστη στην Ιδέα αντί για την οικογένειά της.

O Λουκάς Σαμαράς είναι Ελληνοαμερικανός εικαστικός καλλιτέχνης, πρωτοπόρος της performance και της χρήσης της φωτογραφικής και κινηματογραφικής κάμερας. Αν και έχει ασχοληθεί επισταμένως με τα νέα μέσα, στο έργο του διαφαίνονται ακόμη στοιχεία της παράδοσης της ιδιαίτερης πατρίδας του. Είναι από τους καλλιτέχνες που έχει περισσότερο ασχοληθεί με υπαρξιακά ερωτήματα και ζητήματα ταυτότητας. Το Ίδρυμα Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου οργάνωσε το 2005 μεγάλη αναδρομική του έκθεση στην Ελλάδα.

Στο Θόλο των Παγκόσμιων Αρχείων, η μνήμη των χαρισματικών ανθρώπων έχει αντικαταστήσει τη μνήμη των υπολογιστών. Δύο νέοι, ο Νίχμον και η Λάρα, καταπιεσμένοι από μια άκαμπτη γραφειοκρατία, συναντώνται κατά τύχη και οι ζωές τους συνδέονται για πάντα.

Την ημέρα των γενεθλίων της, η 11χρονη Αγγελική πηδάει από το μπαλκόνι και πέφτει στο κενό χαμογελώντας. Ενώ η αστυνομία και η κοινωνική πρόνοια προσπαθούν να καταλάβουν ποιος ήταν ο λόγος της πιθανής αυτοκτονίας, η οικογένειά της υποστηρίζει σθεναρά πως ήταν ατύχημα. Ποιο είναι το μυστικό που πήρε μαζί της η μικρή Αγγελική; Γιατί η οικογένεια προσπαθεί πεισματικά να την «ξεχάσει» και να συνεχίσει τη ζωή της;

Ένας φτωχός ηλικιωμένος που ζει στη Μοντάνα επιμένει να το σκάει από το σπίτι, με σκοπό να πάει στη Νεμπράσκα για να εισπράξει τα χρήματα από ένα τζακ ποτ που νομίζει πως έχει κερδίσει. Η οικογένειά του, αγανακτισμένη από την άνοιά του που επιδεινώνεται, συζητά το ενδεχόμενο να τον βάλουν σε κλινική, ώσπου ένας από τους δύο γιους του προσφέρεται να πάει τον πατέρα του στη Νεμπράσκα με το αμάξι του, παρότι καταλαβαίνει τη ματαιότητα του εγχειρήματος. Καθ’ οδόν, ο πατέρας του έχει ένα ατύχημα, κι έτσι οι δυο τους πρέπει να μείνουν μερικές μέρες στη μικρή, παρηκμασμένη πόλη της Νεμπράσκα όπου γεννήθηκε ο πατέρας, κι όπου, υπό το άγρυπνο βλέμμα του γιου του, θα βρεθεί απέναντι στο παρελθόν του. (Μην ανησυχείτε – είναι κωμωδία.) Η ταινία, γυρισμένη σε ασπρόμαυρο φιλμ, με φόντο τέσσερις αμερικανικές πολιτείες, φέρνει κοντά επαγγελματίες ηθοποιούς με ανθρώπους που δεν έχουν σχέση με την υποκριτική, και φιλοδοξεί να αποδώσει την ατμόσφαιρα και τους ρυθμούς αυτών των εξωτικών τόπων.
Ταινία Λήξης

Τα κείμενα του φιλμ του Νικόλα Κοζάκη γράφτηκαν από τον Εουζέν Σαβίτζκαγια και τον Ραούλ Βανέιγεμ. Οι συγγραφείς βασίστηκαν σε εικόνες τις οποίες ο καθένας σχολίασε αυτόνομα χωρίς να έχει επικοινωνήσει με τον άλλο. Έτσι, η ελεύθερη έμπνευση των δύο υποκειμενικοτήτων ήρθε να συμπληρώσει την ελευθερία του σκηνοθέτη. Το αποτέλεσμα είναι ένα τρισδιάστατο πρίσμα στο οποίο ο στοχασμός πολλαπλασιάζεται πλεονεκτικά. «Λαμβάνοντας τις εικόνες του Νικόλα Κοζάκη από ένα μέρος του κόσμου, ήρθαν στη μνήμη μου τα λόγια του Ernst Junger που διάβασα στο βιβλίο του Sur les falaises demarbre: “Παρόλο που τα εξαίσια πράγματα αποτελούν το παρόν του τυχαίου, τα καλύτερα (πράγματα) στη ζωή είναι δωρεάν”. Κι έτσι ξεκίνησα να εισπνέω και να εκπνέω, βάσει ενός ιδιαίτερου ρυθμού, τον μεγάλο κοινό αέρα στον οποίο κινούμαστε όλοι.» (Εουζέν Σαβίτζκαγια)

Ένας Νέος Άνδρας πέφτει στο έδαφος. Λύνονται τα μέλη του. Ό,τι τον κρατάει όρθιο εσωτερικά γίνεται μία κραυγή.

Ο Γιώργος μένει μόνος στην Αθήνα. Υποτίθεται ότι σπουδάζει, αλλά αναγκάζεται και να δουλεύει. Από τη ζωή του λείπουν το νόημα, η αυτοπεποίθηση, η ταυτότητα, η αποδοχή. Γεμίζει το κενό ως «Red Hulk», όπως είναι γνωστός στο σύνδεσμο οπαδών της ομάδας του. Ώσπου η εμπλοκή του σ’ ένα επεισόδιο ρατσιστικής βίας φέρνει μπροστά του νέα αδιέξοδα, διλήμματα και επιλογές...

Ο Δημήτρης Κόζαρης από τη δεκαετία του 1990 χρησιμοποιεί τη μέθοδο του βίντεο-μοντάζ και ανασυνθέτει από σπαράγματα παλαιότερων κινηματογραφικών ταινιών είδους, όπως ουέστερν, κωμωδίες ή ταινίες επιστημονικής φαντασίας, νέες δικές του ταινίες. Αναμειγνύοντας το οικειοποιηθέν με το δικό του οπτικοαουστικό υλικό, το επανανοηματοδοτεί και το μετατρέπει αφενός σε μοχλό κριτικής και αφετέρου σε ψυχαγωγία.