Οι ταινίες του φεστιβάλ

Ένα μάθημα του Kιαροστάμι πάνω στην τέχνη του, θα μπορούσε να είναι ένα ντοκιμαντέρ. Aλλά και πάλι δε θα μπορούσε να είναι αυτό που περιμένει κανείς. Eίναι 83' μονολόγου μπροστά σε μία μόνο κάμερα στο καντράν του αυτοκινήτου του, ενώ οδηγεί στην εξοχή. Xρησιμοποιώντας την ταινία του Δέκα ως παράδειγμα, αναλύει τη θεωρία του για τον κινηματογράφο σε 10 κεφάλαια περνώντας από τις προτιμήσεις του σε κάμερες στη διαμόρφωση των χαρακτήρων και τη σκηνοθεσία. Mιλάει αποκλειστικά σε μας, σε έναν πολύ προσωπικό τρόπο, σαν να μιλάει στον εαυτό του. Aλλά αυτή είναι και η ομορφιά αυτής της ταινίας: ο Kιαροστάμι, η κάμερα και λίγος ελεύθερος χρόνος.

Ήταν συγγραφέας. Νόμιζε πως έγραφε για το μάλλον, αλλά στην πραγματικότητα ήταν το παρελθόν. Στο μυθιστόρημά του, κάθε τόσο ένα μυστηριώδες τρένο έφευγε για το 2046. όλοι όσοι πήγαιναν εκεί είχαν τον ίδιο σκοπό: να ξαναβρούν τις χαμένες τους αναμνήσεις. Κανείς δεν ήξερε στα σίγουρα αν αυτό ήταν αλήθεια, γιατί κανείς απ’ όσοι πήγαιναν εκεί δεν ξαναγυρνούσαν ?εκτός απ’ αυτόν. Ήταν εκεί, κι επέλεξε να φύγει. Ήθελε ν’ αλλάξει...

Ο Τάε-σουκ τριγυρίζει με τη μοτοσικλέτα του, ψάχνοντας άδεια σπίτια για να μείνει προσωρινά. Πάει από πόρτα σε πόρτα και κολλάει διαφημιστικά φυλλάδια πάνω στις κλειδαριές. Αργότερα ξαναπερνάει και μπαίνει στο σπίτι όπου το διαφημιστικό έχει μείνει άθικτο, θεωρώντας ότι οι κάτοικοί του λείπουν. Μένει εκεί ώσπου οι ιδιοκτήτες να επιστρέψουν, χωρίς όμως ούτε να κλέβει ούτε να κάνει ζημιές. Μάλιστα κάνει μαστορέματα, βάζει πλυντήριο, και αφήνει τα πάντα στη θέση τους όταν φεύγει. Μια μέρα, μπαίνει στο σπίτι της Σουν-Χουά, μιας γυναίκας παγιδευμένης σ’ ένα δυστυχισμένο και βίαιο γάμο. Ο Τάε-σουκ δεν καταλαβαίνει ότι η Σουν-χουά είναι μέσα στο σπίτι. Εκείνη κρύβεται στο σκοτάδι και τον παρακολουθεί σιωπηλά...

Πρώτα ο εμφύλιος πόλεμος και μετά το AIDS κατάντησαν την Ουγκάντα την χώρα με τα περισσότερα ορφανά παιδιά σε όλο τον κόσμο. H UWESO (η Προσπάθεια των Γυναικών της Ουγκάντα να Σώσουν τα Ορφανά), ζητά από τον Kιαροστάμι να γυρίσει μια ταινία για λογαριασμό της. Mε το συνεργάτη του Σευφολάχ Σαμαντιάν και δύο ψηφιακές κάμερες καταφθάνουν για να γυρίσουν ένα ντοκιμαντέρ για μια χώρα που παρά τα τεράστια προβλήματα σφύζει από τη χαρά της ζωής, για την καμπάνια της αντισύλληψης και της αντιμετώπισης του AIDS και εν τέλει για την ελπίδα στα πρόσωπα αυτών των παιδιών.

Ο τίτλος αναφέρεται στο λαμπρότερο άστρο του αστερισμού του Σκορπιού, του ζωδίου που συσχετίζεται με το πάθος, τη σεξουαλικότητα, τη ζήλια και τη δύναμη. Αναλόγως και η ταινία πραγματεύεται τα άκρα της χαράς και του πόνου όπου μπορεί να οδηγήσει ο έρωτας. Ο Άλεξ και η Νικόλ είναι χωρισμένοι, αλλά ο Άλεξ δεν μπορεί να ξεπεράσει το παρελθόν. Η Σόνια ταλαιπωρείται με την εγκυμοσύνη της και ζηλεύει παράφορα τον άντρα της, Μάρκο. Η ζωή της Εύας, αφοσιωμένης συζύγου και μητέρας, έρχεται τα πάνω κάτω όταν έχει μια περιπέτεια με τον Τομάς. Αφηγούμενος τις ιστορίες των τριών ζευγαριών, ο Σπίλμαν διερευνά τις δυνάμεις πίσω από τη σεξουαλική έλξη που φέρνει τους ανθρώπους κοντά.

Η Αντι-ύλη θέλει να γίνει σταρ του ροκ αλλά όλο κάτι πάει στραβά. Οι απελπισμένες προσπάθειές της να κάνει ένα συγκρότημα μονίμως αποτυγχάνουν. Οι μανιώδεις ραδιουργίες και χαοτικές φιλοσοφίες της ποτέ δεν έχουν τοεπιθυμητό αποτέλεσμα. Παρότι απογοητευμένη από αυτό το μάταιο κυνήγι της δόξας, η Αντι-ύλη νιώθει ζωντανή μόνο πάνω στη σκηνή. Εξαρτημένη από το αλκοόλ και τα ναρκωτικά, συχνά άστεγη, και με περισσότερους πρώην συζύγους απ’ ό,τι η Λιζ Τέιλορ, η επιβίωση της Αντι-ύλης στο Lower East Side της Νέας Υόρκης είναι τουλάχιστον επίφοβη...

Ο Ερνάν είναι ένας ντροπαλός, 24χρονος κούριερ, που ζει μόνος του από τότε που η οικονομική κρίση της Αργεντινής υποχρέωσε τους γονείς του να φύγουν για την Ισπανία. Μην αντέχοντας να ζει μόνος, νοικιάζει ένα δωμάτιο στην πανέμορφη Πάτο, υπάλληλο σε βενζινάδικο. Προς μεγάλη χαρά του Ερνάν, εκτός από συγκάτοικοι σύντομα γίνονται και εραστές. Όλα πάνε καλά, μέχρι που η οικογένεια της Πάτο -ο πατέρας της, η μητέρα της κι ένα κοριτσάκι που αργότερα αποδεικνύεται πως είναι κόρη της- έρχονται από το χωριό «μόνο για μια νύχτα». Η οικογένεια είναι διακριτική, χαριτωμένη αλλά και εντελώς απένταρη. Η νύχτα έρχεται και φεύγει, οι μέρες γίνονται βδομάδες, και η οικογένεια της Πάτο δεν φαίνεται να έχει σκοπό να φύγει...

Τόκιο, 2003. Η Γιόκο, που γράφει ένα βιβλίο για έναν μουσικό της τζαζ, γίνεται φίλη με τον Χατζίμε, πωλητή μεταχειρισμένων βιβλίων. Μεγαλωμένη από τον σχεδόν τυφλό θείο της, η Γιόκο τα πάει καλά με τον πατέρα και τη μητριά της. Όταν, όμως, τους λέει ότι είναι έγκυος κι ότι δεν σκοπεύει να παντρευτεί τον πατέρα του παιδιού, εκείνοι ανησυχούν πολύ για το μέλλον της. Ο Χατζίμε επίσης μένει άφωνος όταν μαθαίνει τα νέα. Στο μεταξύ, η Γιόκο πληροφορείται ότι ο θείος της πρέπει να χειρουργηθεί στα μάτια. Σιγά σιγά, η Γιόκο αρχίζει ν’ αναθεωρεί τα πάντα στη ζωή της...

Mια μικρή, χαλασμένη, βιντεοκάμερα, γυρίζει από χέρι σε χέρι και καταγράφει όποτε αυτή θέλει, τις ζωές αυτών που την κρατάνε. Ένας 18χρονος την παίρνει σαν δώρο στα γενέθλιά του και την μπλοκάρει. Οι κλέφτες την κλέβουν από τον τεχνίτη, για να αρχίσει έτσι, αυτή η περίεργη οδύσσεια της κάμερας. Θα βρεθεί «αυτόπτης μάρτυρας» σε πολλές περίεργες ιστορίες στην Ελλάδα, μέχρι να φτάσει κάποια στιγμή στα σύνορα του Αφγανιστάν με το Πακιστάν, στους προσφυγικούς καταυλισμούς και μετά στα αιματηρά επεισόδια ενάντια στη παγκοσμιοποίηση στη Γένοβα στην Ιταλία. Από εκεί στην Ισπανία και θα καταλήξει στην Αγγλία. Τις διαδρομές, τις ιστορίες, τα πρόσωπα, άλλοτε διαστροφικά και άλλοτε αθώα, η μικρή κάμερα τα εγκλωβίζει στην κασέτα της! Στη "CCTV" το ντοκιμαντέρ μπερδεύεται με τη δραματοποίηση χωρίς να μπορούμε να καταλάβουμε τι είναι "αλήθεια" και τι όχι. Οι ηθοποιοί δεν ξεχωρίζουν από τους "αληθινούς" ήρωες που "υποκρίνονται" την αληθινή ιστορία τους.

H ιστορία μιας απλής εξαπάτησης γίνεται το αντικείμενο μιας πολύπλοκης κινηματογραφικής ταινίας, ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και τη μυθοπλασία, βασισμένης σε μιαν αληθινή ιστορία με τους πραγματικούς πρωταγωνιστές της: ο απελπισμένος και άφραγκος Σαμπιζιάν, που θέλει να γίνει σκηνοθέτης, λέει ψέμματα σε μια ευκατάστατη οικογένεια πως τάχα είναι ο φημισμένος Mοχσέν Mαχμαλμπάφ για να τους πείσει να χρηματοδοτήσουν μια ταινία γυρισμένη στο σπίτι τους με πρωταγωνιστή το γιο τους. Όταν η απάτη του αποκαλύπτεται, συλλαμβάνεται και φυλακίζεται. Kαι τότε έρχεται ο Kιαροστάμι με το συνεργείο του να κινηματογραφήσουν μια συνέντευξή του χωρίς ο ίδιος να το ξέρει. H ιστορία γίνεται η αφορμή να ερευνηθεί η πολύπλευρη σχέση θυτών και θυμάτων με τον κινηματογράφο, αλλά και με την αλήθεια και το ψέμα.

Πέντε ανήλικοι εγκληματίες ?κυρίως μετανάστες- καταδικάζονται σε εγκλεισμό σε ένα ειδικό, πολύ αυστηρό σχολείο, το Glen Mills, όπου υποτίθεται πως θα «αναμορφωθούν». Στο μεταξύ, οι φίλοι τους προσπαθούν να τους ξαναπαρασύρουν στην παρανομία μόλις θα είναι πάλι ελεύθεροι. Κι έτσι οι πέντε ήρωες της ταινίες βρίσκονται μπροστά σε ένα δίλημμα: να ξανασμίξουν με τις παλιές τους παρέες, ή μήπως υπάρχει μια άλλη ζωή, διαφορετική από αυτήν που ώς τώρα γνώριζαν; Κι αν υπάρχει, πώς θα ξεφύγουν από τα παλιά και δεν θα ξαναπέσουν στην παρανομία; Η ταινία γυρίστηκε στο Glen Mills και οι πρωταγωνιστές της είναι παιδιά που όντως κρατούνται εκεί.

Ένας ντετέκτιβ, που αντιμετωπίζει οικογενειακά προβλήματα, καλείται να λύσει το μυστήριο μιας σειράς άγριων δολοφονιών. Μετά την τέλεση τους οι δράστες, καθ’ όλα σεβάσμιοι και φιλήσυχοι πολίτες, δεν θυμούνται τίποτε. Κομβικό πρόσωπο στην υπόθεση φαίνεται ότι είναι ένας νεαρός που πάσχει από αμνησία και ο οποίος έχει συναντηθεί με όλους τους δράστες. Ο Κιγιόσι Κουροσάβα σε αυτή την σκοτεινή αστυνομική ιστορία προσδίδει στην πράξη της δολοφονίας μια βαθιά υπαρξιακή διάσταση. Κάθε φόνος που τελείται είναι μια πράξη απελευθέρωσης, ένα βήμα προς την αποδέσμευση από τα κοινωνικά δεσμά. Ο δράστης αντικρίζει έντρομος και έκπληκτος το σκοτεινό σύμπαν των ενστίκτων και απωθημένων επιθυμιών.

Ενας νεαρός διανομέας πίτσας που πέφτει από το πουθενά και στο τέλος πετάει για το πουθενά,διασχίζει την εξόριστη και παραγκωνισμένη πραγματικότητα της μεγαλούπολης. Μια λοξή ματιά πάνω στην σύγχρονη Αθήνα των άστεγων, των μεταναστών και γενικά των ανθρώπων που είναι ξεχασμένοι κι από τον ίδιο το Θεό.

Mετά το πραξικόπημα της χούντας, ένας νεαρός θα οδηγηθεί στο εκτελεστικό απόσπασμα. Ένας στρατιώτης θΥ αρνηθεί να πάρει μέρος στην εκτέλεση, και θα τον βάλουν φυλακή. Mετά την εκτέλεση, οι στρατιώτες θα πάρουν άδεια μετά θεαμάτων. Tην τύχη ενός απΥ αυτούς θα παρακολουθήσουμε. Mε τους φίλους του, το κορίτσι του, τους συγγενείς του, όλο το δρόμο που θα κάνει ώσπου να κατανοήσει το πραγματικό νόημα της πράξης του.

Δεκέμβριος 2002. Η Αργεντινή κλονίζεται από την οικονομική κρίση και τις διαδηλώσεις. Η ιστορία εκτυλίσσεται σε μια επαρχιακή πόλη, που λίγο φαίνεται να επηρεάζεται από τα γεγονότα της πρωτεύουσας, τα οποία εμφανίζονται μόνο υπό τη μορφή πραγματικών τηλεοπτικών ρεπορτάζ. Αντίθετα, ο σκηνοθέτης επικεντρώνεται σε ανθρώπους που ζουν στο περιθώριο της κοινωνίας και ερωτεύονται, ενώ παράλληλα προσπαθούν με χίλιους κόπους να τα βγάλουν πέρα. Ο Μάρτιν έχει βγάλει αρκετά χρήματα διακινώντας πλαστά νομίσματα. Η Πιλάρ είναι από καλή οικογένεια που όμως φτωχαίνει με ραγδαίο ρυθμό. Μεταξύ τους γεννιέται μια λανθάνουσα αλλά ισχυρή ερωτική έλξη...

Η Μόνα ζει με τον αδελφό της τον Φιλ που είχε ένα παμπ, μέχρι που ανακάλυψε το Θεό και έχυσε όλο το αλκοόλ στο νεροχύτη. Η Τάμσιν είναι πλούσια και κακομαθημένη και προσπαθεί να ζήσει μια ζωή γοητευτικής κραιπάλης. Η Μόνα και η Τάμσιν συναντιούνται στα χωράφια πάνω από το ήσυχο χωριό όπου ζουν και, παρά τις διαφορές τους, γεννιέται ανάμεσά τους μια έντονη φιλία. Ενώ η Τάμσιν είναι υπερβολική και ευφάνταστη, η Μόνα είναι προσγειωμένη, με κυνικό χιούμορ. Η Τάσμιν γοητεύεται πολύ γρήγορα από τη Μόνα, αλλά και η Μόνα μαγεύεται από την Τάσμιν. Και οι δυο τους θέλουν να ξεφύγουν από τη ζωή που ζουν, ενώ ο Φιλ θέλει να τις «σώσει». Η Μόνα θέλει τον αδελφό της να ξαναγίνει όπως ήταν, ενώ η Τάσμιν θέλει να δει πού είναι τα όριά του. Καθώς οι ζωές των τριών χαρακτήρων συγκλίνουν, η ταινία οδηγείται στη δραματική της κορύφωση.

Η Νάντια και η Μάρθα, γύρω στα δεκαεφτά, συναντιούνται σε μία φτηνή αλλά εκσυγχρονισμένη επιχείρηση πορνείας. Και οι δύο έχουν φύγει από τα σπίτια τους, και οι δύο απαντούν σε μια αγγελία στην εφημερίδα για ημιαπασχόληση με καλές αποδοχές, μόνο για Έλληνες και Ελληνίδες... Η Μάρθα αφήνεται παθητικά στην κόλαση της ζωής αυτής. Η Νάντια όμως έχει άλλα σχέδια και παίρνει την άβουλη Μάρθα υπό την προστασία της. Μέσα σ' αυτό το νοσηρό περιβάλλον, ένας δεσμός τεράστιας τρυφερότητας αναπτύσσεται μεταξύ τους: ένα ερωτικό καταφύγιο και συγχρόνως μια ψευδαίσθηση οικογένειας. Η Νάντια εκμεταλλεύεται την απόλυτη εξάρτηση της Μάρθας και την παρασέρνει σε μια σειρά από φόνους που θα τις 'ελευθερώσουν'. Η Νάντια συλλαμβάνεται, αθωώνεται και γίνεται το πρόσωπο του μήνα. Όμορφη, ανήλικη, εκρηκτική και πιθανή πολυ-δολοφόνος. Η Μάρθα αδυνατεί να την ακολουθήσει Προσπαθεί απεγνωσμένα να την κρατήσει κοντά της, να διατηρήσει την 'οικογένειά' τους ζωντανή. Κι όταν νιώθει το μοναδικό της καταφύγιο να χάνεται, η τυφλή της ανάγκη για τρυφερότητα θα τις οδηγήσει στην τραγωδία...

Εμπνευσμένη από την ταινία του Ταρκόφσκι ‘Τα παιδικά χρόνια του Ιβάν’, η ταινία αφηγείται την τραγική ιστορία ενός μαθητή που οδηγείται στη βία και την εκδίκηση όταν του στερούν την ελπίδα για μια καλύτερη ζωή. Ζώντας μέσα σ ́ ένα διαλυμένο κοινωνικό και οικογενειακό περιβάλλον, ο 12χρονος Μάρκο εναποθέτει τις ελπίδες του στη συμμετοχή του σ ́ ένα διαγωνισμό ποίησης που του προτείνει ο δάσκαλός του. Όταν όμως ο ίδιος ο δάσκαλος τον προδίδει και οι καταστάσεις γύρω του χειροτερεύουν, ο Μάρκο θα πάρει την τύχη στα χέρια του, κάνοντας πράξη τα μαθήματα που του δίδαξε ένας μοναχικός τυχοδιώκτης. Με εντυπωσιακή φωτογραφία και σεναριακή καθαρότητα, ο σκηνοθέτης δημιουργεί μια ταινία-μεταφορά για τα ίδια τα Βαλκάνια.

Σ’ ένα μικρό χωριό, το 1950, η Αντονίνα δουλεύει ατελείωτες ώρες ως οδηγός θεριστικής μηχανής στην κολεκτίβα για να συντηρήσει τους δυο της γιους και τον άντρα της, Γενάντι, που γύρισε από τον πόλεμο χωρίς πόδια. Για να τιμήσει τη σκληρή της δουλειά και την παραγωγικότητά της, το Κράτος απονέμει στην Αντονίνα το κόκκινο λάβαρο. Στην αρχή, η βελούδινη σημαία είναι το πιο σημαντικό υπάρχον της οικογένειας. Στο σπίτι, όμως, υπάρχουν ποντίκια, κι από ευλογία η σημαία γίνεται κατάρα, με την οικογένεια να προσπαθεί να σώσει τη σημαία από τα δόντια των ποντικών. Φοβούμενη αντίποινα που άφησε να καταστραφεί ένας τέτοιος φόρος τιμής, η Αντονία βάζει στόχο να κερδίζει κάθε χρόνο το λάβαρο...

Η τρίτη ταινία της τριλογίας του Ντεμίρκουμπούζ «Ιστορίες για το σκοτάδι» διακρίνεται πάνω από όλα για την ωριμότητα της κινηματογραφικής της γραφής. Με τον γνωστό του μινιμαλισμό αλλά και με εξαιρετική σκηνοθετική ακρίβεια ο σκηνοθέτης αφηγείται την καθημερινότητα του Άχμετ, ενός σκηνοθέτη (τον οποίο υποδύεται ο ίδιος) σε κρίση. Αδυνατώντας να βρει τον πρωταγωνιστή για τη νέα του ταινία - μια μεταφορά του μυθιστορήματος «Έγκλημα και Τιμωρία» του Ντοστογιέφσκι - και έχοντας χάσει το ενδιαφέρον για την γυναίκα του Σεράπ, ο Άχμετ αποξενώνεται από την ίδια του την ζωή και απομονώνεται σπίτι του. Τελικά, αποφασίζει να δώσει τον ρόλο σ' ένα νεαρό κλέφτη που προσπάθησε να διαρρήξει το διαμέρισμά του, τον οποίο όμως δεν γνωρίζει πού ν’ αναζητήσει.

Ο Ραμόν ζει κατάκοιτος εδώ και τριάντα χρόνια, κάτω από τη φροντίδα της οικογένειάς του. Το παράθυρο της κάμαράς του -το μοναδικό του παράθυρο στον κόσμο- έχει θέα τη θάλασσα που τόσο συχνά την ταξίδευε- τη θάλασσα όπου συνέβη το ατύχημα που έθεσε πρόωρο τέλος στα νιάτα του. Έκτοτε, το μόνο που θέλει είναι ένας αξιοπρεπής θάνατος. Και τώρα η ζωή του αναστατώνεται από την εμφάνιση δύο γυναικών: της Χούλια, δικηγόρου που υποστηρίζει το αίτημά του να πεθάνει, και της Ρόσα, μιας γυναίκας απ’ το χωριό, που προσπαθεί να τον πείσει ότι αξίζει να ζήσει...