Ανοιχτή συζήτηση-Παρουσίαση: «Πολιτισμός και υγεία - Ώρα για δράση»

Την Τρίτη 10 Μαρτίου, στο πλαίσιο του 28ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, πραγματοποιήθηκε ανοιχτή συζήτηση με τίτλο «Πολιτισμός και υγεία: Ώρα για δράση», με αφορμή την πρόσφατη διεξαγωγή ευρωπαϊκής μελέτης που εξετάζει την καθοριστική συμβολή του πολιτισμού στην ψυχική και σωματική ευεξία.

Παράλληλα, παρουσιάστηκε το πιλοτικό πρόγραμμα του Υπουργείου Πολιτισμού, μέσω του οποίου προτάσσεται η πολιτιστική συνταγογράφηση ως συμπληρωματική αγωγή για την ψυχική υγεία.

Το κοινό καλωσόρισε ο Μάνατζερ της Αγοράς Θάνος Σταυρόπουλος. «Το ξέρουμε, η τέχνη κάνει καλό. Πλέον γνωρίζουμε, και με επιστημονική τεκμηρίωση, ότι συμβάλλει και στην υγεία» ανέφερε, δίνοντας στη συνέχεια τον λόγο στην Άννα Κασιμάτη, Προϊσταμένη του Γραφείου MEDIA – Δημιουργική Ευρώπη. «Η συζήτηση που διεξάγεται σήμερα έρχεται σε μια κρίσιμη στιγμή, γιατί ενώ η επιστήμη καταφέρνει καθημερινά να κάνει άλματα και να βρίσκει λύσεις, το περιβάλλον που φτιάχνουμε οι άνθρωποι δημιουργεί νέα προβλήματα. Η συνθήκη αυτή απαιτεί να επανεφεύρουμε τα εργαλεία που έχουμε ανάγκη για την προστασία της υγείας μας» τόνισε.

Τη σκυτάλη πήρε στη συνέχεια η Μαργαρίτα Αλεξομανωλάκη, Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Παραστατικών Τεχνών και Κινηματογράφου του Υπουργείου Πολιτισμού, η οποία μίλησε αρχικά για την έρευνα της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. «Κληθήκαμε το 2023 όλα τα κράτη της ΕΕ να συστήσουμε μια ομάδα ειδικών από τους κλάδους του πολιτισμού και της υγείας, με θέμα τον διάλογο μεταξύ των δύο» επεσήμανε, συμπληρώνοντας πως «υγεία δεν είναι μόνο η απουσία της νόσου, αλλά και η παρουσία της ευεξίας».

Η σημασία της ψυχικής υγείας, ιδιαίτερα στη μετα-covid εποχή, φαίνεται να αναδεικνύεται σε μείζον ζήτημα, γεγονός που καθιστά την ανάγκη για δράση περισσότερο επιτακτική από ποτέ. Την ίδια στιγμή, με τη φαρμακολογία και την ιατρική να γνωρίζουν ταχύτατη εξέλιξη και το προσδόκιμο ζωής να επιμηκύνεται, τίθενται στο επίκεντρο ζητήματα όπως η μακροχρόνια φροντίδα, αλλά και η κοινωνική απομόνωση. Παράλληλα, ο ψηφιακός χρόνος που καταναλώνεται καθημερινά μπροστά σε οθόνες εντείνει το ζήτημα της μοναξιάς και της έλλειψης ουσιαστικής επικοινωνίας. «Σε αυτό το πλαίσιο, αυτό που μας ενδιαφέρει είναι να δημιουργήσουμε ένα οικοσύστημα αμοιβαίων ευκαιριών. Να ανακουφίσουμε το σύστημα υγείας, να μειώσουμε τη φαρμακευτική αγωγή, να παράσχουμε εξατομικευμένη φροντίδα και να συμβάλουμε στην απορρόφηση του υγειονομικού προσωπικού. Μέσα από τη θεραπεία μέσω της τέχνης δημιουργείται, επιπλέον, η δυνατότητα ανάπτυξης του πολιτισμού, αλλά πάνω απ’ όλα μια ουσιαστική παρέμβαση στην ψυχική, σωματική και πνευματική μας υγεία. Δομούμε μια διαφορετική κοινωνία, με καταπολέμηση του στίγματος, ενίσχυση της κοινωνικής ένταξης και βελτίωση του δείκτη ποιότητας ζωής» εξήγησε η Μαργαρίτα Αλεξομανωλάκη.

Στο πλαίσιο της έρευνας εξετάστηκαν καταρχάς οι «καλές πρακτικές» που εφαρμόζονται στη σύμπραξη πολιτισμού και υγείας ανά την Ευρώπη. «Ο πολιτισμός δεν αποτελεί μόνο δικαίωμα, αλλά και ζωτικό πόρο για την υγεία και εργαλείο για την ανοικοδόμηση μιας συμπεριληπτικής κοινωνίας» υπογράμμισε η Μαργαρίτα Αλεξομανωλάκη. Μία από τις πρακτικές που αναδείχθηκαν από την έρευνα είναι και η Πολιτιστική Συνταγογράφηση. Έτσι, το Υπουργείο Πολιτισμού προχώρησε στην υλοποίηση του έργου, το οποίο πλέον διανύει τα τελευταία βήματα ολοκλήρωσης της πιλοτικής του φάσης.

«Πρόκειται για μια πρωτοβουλία με μεγάλο αντίκτυπο από την πρώτη στιγμή, καταρχάς γιατί κατάφερε να ενταχθεί στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας “Ελλάδα 2.0”. Δεν ήταν μια αποσπασματική ιδιωτική πρωτοβουλία. Ξεκίνησε από το Υπουργείο Πολιτισμού σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγείας και, πέρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα, εξαπλώθηκε και στην περιφέρεια. Επιπλέον, ήταν εξαρχής κάτι πολύ στοχευμένο» σημείωσε αρχικά. Η διασφάλιση της διαθεσιμότητας και της προσβασιμότητας σε ποικίλες μορφές τέχνης για ανθρώπους κάθε ηλικίας, καθώς και η υποστήριξη της έρευνας στον κλάδο της υγείας, είναι κρίσιμης σημασίας για την ανάπτυξη παρεμβάσεων που ενθαρρύνουν τη συμμετοχή των πολιτών σε δράσεις ως μέσο προαγωγής μιας ισορροπημένης εμπειρίας ζωής. «Η Πολιτιστική Συνταγογράφηση, ως συμπληρωματική αγωγή στην ψυχική υγεία, δίνει κίνητρο σε ανθρώπους που διαφορετικά μπορεί να μην έκαναν το πρώτο βήμα» τόνισε η Προϊσταμένη της Διεύθυνσης Παραστατικών Τεχνών και Κινηματογράφου του Υπουργείου Πολιτισμού.

Από την πλευρά της, η Μαρία Κοκορότσκου, Επιμελήτρια Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων στο MOMus, εξήρε τα αντανακλαστικά των πολιτιστικών φορέων στο πλαίσιο του έργου. «Για πολλά χρόνια –όταν ήμασταν ακόμη Μουσείο Φωτογραφίας– λέγαμε ότι κάνουμε προγράμματα προσωπικής αυτογνωσίας. Είναι πολύ ενδιαφέρον το γεγονός ότι πλέον μπορούμε να μιλάμε για Πολιτιστική Συνταγογράφηση. Η λέξη “συνταγογράφηση” αμέσως παραπέμπει σε ασθένεια. Στην πραγματικότητα όμως, αυτό που κάνουμε είναι θεραπευτικά προγράμματα, τα οποία πλέον αποκαλούνται “Εργαστήρια Εικαστικών Εφαρμογών”. Η λέξη θεραπεία, στο πλαίσιο αυτών των προγραμμάτων, χρησιμοποιείται με την ετυμολογική της προέλευση. Είναι η φροντίδα, μια κοινωνική παρέμβαση, και αναφέρεται περισσότερο στην έννοια της ανακούφισης» ανέφερε, υπογραμμίζοντας τη σημασία της πρόληψης.

«Ένα από τα σημεία στα οποία θέλω να επιμείνω είναι οι συνέργειες. Μια ασθένεια, είτε είναι ψυχική είτε όχι, έχει πολλές παραμέτρους. Για να την αντιμετωπίσουμε είναι αναγκαίες οι συνέργειες. Αν δεν είχαμε εντοπίσει όλους αυτούς τους φορείς που συνεργάστηκαν μαζί μας, η υλοποίηση των προγραμμάτων δεν θα ήταν δυνατή. Tο ζήτημα μάς αφορά όλους κατά τη γνώμη μου. Επιπλέον, είναι σημαντικό να αναφερθεί πως από αυτά τα προγράμματα δεν βγαίνουν κερδισμένα μόνο τα άτομα που είναι διαγνωσμένα με ζητήματα ψυχικής υγείας. Όλοι είμαστε εν δυνάμει ασθενείς, ιδιαίτερα σε μια κοινωνία όπου οι δυσκολίες είναι αυξημένες. Υπάρχει μια ασθένεια που λέγεται αγχώδης διαταραχή, η οποία δεν είναι αυτόματα ορατή. Ένα πολύ υψηλό ποσοστό ανθρώπων βιώνει τέτοιες καταστάσεις. Και είναι σημαντικό να έχουμε στο μυαλό μας πως τέτοιου είδους δράσεις μάς κάνουν πιο σοφούς, πιο ανθρώπινους» κατέληξε η Μαρία Κοκορότσκου.