Οι ταινίες του φεστιβάλ

Το σκάκι είναι ένα πνευματικό παιχνίδι που υπερβαίνει από τη φύση του την όραση. Τυφλοί αθλητές από όλον τον κόσμο, έχοντας τα τετράγωνα της σκακιέρας στο μυαλό τους, συμμετέχουν στο 12ο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Σκακιού Ατόμων με Αναπηρία Όρασης στην Κωνσταντινούπολη. Η σκακιέρα είναι για όλους ένας τόπος συνάντησης και συναναστροφής, μια γλώσσα επικοινωνίας, ένας μπούσουλας οριοθέτησης στο χώρο και στο χρόνο. Η κάμερα εστιάζει περισσότερο στην ελληνική αποστολή και ακολουθεί τους παίκτες της κατά τη δωδεκαήμερη παραμονή τους στην πόλη. Οι Eλληνες τυφλοί σκακιστές μας μεταφέρουν τις εντυπώσεις τους από τις μυρωδιές και τους ήχους της Κωνσταντινούπολης, ψηλαφούν τα μνημεία και την ιστορία του τόπου, μας μιλούν για την τυφλότητα και το σκάκι.

Μια μικρή ομάδα Ιταλών προσπαθεί να «συλλάβει» τον Θόδωρο Αγγελόπουλο επί τω έργω, στο πλατό της τελευταίας του ταινίας, ‘Το λιβάδι που δακρύζει’. Ωστόσο, η συνάντηση με τον δημιουργό και η συνέντευξη συνέχεια αναβάλλονται. Παρά το γεγονός, όμως,ότι ο Αγγελόπουλος αποφεύγει, κατά κάποιο τρόπο να «καδραριστεί» ή να δεχτεί ερωτήσεις, η εικόνα του αναδύεται από τις αφηγήσεις του παραγωγού, των ηθοποιών και των άλλων συνεργατών.

Το Artrip 1 είναι ένα ταξίδι-ντοκιμαντέρ μέσα στο χωροχρόνο της πραγματικότητας που βιώνεται ταυτόχρονα με το χρόνο λήψης. Έτσι, πάνω στο φιλμ εγγράφεται ένα σύνολο από οπτικού μηνύματος, αποτελούμενο από α) εικόνες της πραγματικότητας, β) τις θεματικές επιλογές βάσει της κοσμοθεωρίας του καλλιτέχνη, γ) την ταύτιση του ρόλου του πομπού, που επιλέγει με βάση τις ιδέες του το τι θα τραβήξει, και του ρόλου του δέκτη του οπτικού μηνύματος, που του το δίνει ο φακός, και δ) την αλληλεπίδραση της πραγματικότητας με την ταύτιση του ρόλου πομπού και δέκτη.

Η ταινία ‘Ανακούφιση’ περιλαμβάνεται στη σειρά ‘Απροσδόκητο πλήγμα’, μια σειρά μικρού μήκους ντοκιμαντέρ Για παιδιά 10 με 12 ετών, όπου παιδιά μιλούν για κάποια δραματική αλλαγή στη ζωή τους και τον τρόπο με τον οποίο την αντιμετωπίζουν. Η ‘Ανακούφιση’ αφηγείται την περίπτωση του Κρίστοφερ, ο οποίος, σε ηλικία έντεκα ετών συνειδητοποίησε ότι ήταν ομοφυλόφιλος. Φοβόταν ότι οι συμμαθητές του θα τον κορόιδευαν κι ότι η οικογένειά του θα δυσκολευόταν να το αποδεχτεί. Η ταινία καταγράφει τις αντιδράσεις των γύρω του όταν επιτέλους ο Κρίστοφερ τους το είπε.

Η ταινία ‘Η Λάουρα είναι ο πατέρας μου’ περιλαμβάνεται στη σειρά ‘Απροσδόκητο πλήγμα’, μια σειρά μικρού μήκους ντοκιμαντέρ για παιδιά 10 με 12 ετών, όπου μιλούν για κάποια δραματική αλλαγή στη ζωή τους και τον τρόπο με τον οποίο την αντιμετωπίζουν. Ο πατέρας της Αλίσα προτιμά να είναι γυναίκα. Η Αλίσα κι η μητέρα της το αποδέχονται, αλλά οι φίλοι της στο σχολείο και οι συμπολίτες της μένουν έκπληκτοι...

7 Δεκεμβρίου 1941. Ο βομβαρδισμός του Περλ Χάρμπορ βάζει βίαια τις ΗΠΑ στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στο όνομα της εθνικής ασφάλειας, όλοι οι αμερικανοί πολίτες ιαπωνικής καταγωγής ανακηρύσσονται «εχθρικοί αλλοδαποί» και απομονώνονται για όλη τη διάρκεια του πολέμου. 11 Σεπτεμβρίου, 2001. Ένα νέο κεφάλαιο αρχίζει, καθώς η Αμερική πλήττεται ξανά από μια φοβερή τραγωδία. Αυτή τη φορά οι «εχθρικοί αλλοδαποί» είναι οι Άραβες, άνθρωποι από τη νότια Ασία, Μουσουλμάνοι. Με κριτικό βλέμμα, η ταινία αυτή ερευνά το, ως τότε ξεχασμένο ιστορικό φαινόμενο της χώρας που αποξενώνει τους ίδιους τους πολίτες της, παραβιάζοντας τις πολιτικές τους ελευθερίες γι’ άλλη μια φορά. Μετά το Περλ Χάρμπορ, αυτό που καθιστούσε κάποιον ύποπτο ήταν η ιαπωνική καταγωγή_ σήμερα είναι το αραβικό αίμα, το σκούρο δέρμα, η πίστη στο Ισλάμ. Η ταινία ακολουθεί τα γεγονότα που επακολούθησαν της 9/11, καταγράφοντας το πώς η ανεξέλεγκτη «εσωτερική ασφάλεια» μπορεί να οδηγήσει σε ρατσιστικές επιθέσεις και στην άδικη μεταχείριση αθώων ανθρώπων.

Πρόκειται για ένα μικρό οδοιπορικό στα νησιά του Πράσινου Ακρωτηρίου, τη μουσική του, και κυρίως τους ανθρώπους του, που μας εντυπωσίασαν και θα μείνουν για πάντα στην καρδιά μας. Όλα ξεκίνησαν παρακολουθώντας τις συναυλίες της Cesaria Evora - η μουσική, άλλωστε είναι o καλύτερος πρεσβευτής ενός τόπου και του λαού του. Νιώσαμε την ανάγκη να ταξιδέψουμε μέχρι εκεί και να γνωρίσουμε από κοντά το Πράσινο Ακρωτήρι και τη μουσική του.

Μέσα της δεκαετίας του ’80. Το ξεκίνημα της acid house. To Club Splendid κάνει στροφή στο πρόγραμμά του με αρκετά acid house κομμάτια. Πολλοί djs ακολουθούν την house. Το new wave είναι το δημοφιλέστερο είδος μουσικής στην πόλη. Σύντομα, όμως, το Club Cocos θα καθιερώσει την ευρωπαϊκή techno σκηνή. Can You Feel It?: το πρώτο μέρος της ιστορίας της χορευτικής μουσικής στη Θεσσαλονίκη

Μια ταινία με θέμα τις αναμνήσεις Ολλανδών στρατιωτών των Ηνωμένων Εθνών από τις διάφορες χώρες όπου υπηρέτησαν, αναμνήσεις άρρηκτα δεμένες με ένα συγκεκριμένο τραγούδι που τους έδινε παρηγοριά στις δύσκολες ώρες. Ξεκινώντας από την πρώτη αποστολή των Ολλανδών στην Κορέα το 1950, η ταινία μας ταξιδεύει στο Λίβανο, στη Καμπότζη, στη Ρουάντα και στην πρώην Γιουγκοσλαβία, τελειώνοντας με την πτώση της Σρεμπρένιτσα το 1995. Μέσα από βιντεοταινίες και φωτογραφίες αλλά και αρχειακό υλικό, οι στρατιώτες μιλάνε για την ευθύνη, το φόβο, την αγάπη, την αδυναμία και το θάνατο.

Για τους Κουβανούς, το να χορεύουν είναι κάτι απαραίτητο στη ζωή τους, όπως το να περπατούν, να τρώνε, να κάνουν έρωτα και ν’ αναπνέουν. Κάθε Κυριακή βράδυ, ένα εστιατόριο στο Γιούνιον Σίτι του Νιού Τζέρζι μεταμορφώνεται στην «Esquina Habanera» (Η γωνιά της Αβάνας), όπου εξόριστοι Κουβανοί μαζεύονται και χύνουν ποτάμια ιδρώτα, χειροκροτούν και παίζουν την πιο αισθησιακή χορευτική μουσική, τη ρούμπα. Δεν πρόκειται απλώς για μια βραδινή έξοδο με χορό_για τους ήρωες αυτής της ταινίας είναι το οξυγόνο τους. Στο ντοκιμαντέρ της Χόνιγκμαν, οι θαμώνες της «Γωνιάς της Αβάνας» διηγούνται ιστορίες της εξορίας και περιγράφουν τα Κυριακάτικα βράδια τους ως κάτι που τους γεμίζει με τη χαρά της ζωής και τους κάνει να νιώθουν ότι βρίσκονται «σχεδόν στην Κούβα».

Η Νότια Αφρική έχει τα υψηλότερα ποσοστά στον κόσμο ατόμων που έχουν προσβληθεί από τον ιό του AIDS. Στα επόμενα 10 χρόνια, 7 εκατομμύρια άνθρωποι θα πεθάνουν εξαιτίας της νόσου. Τα διεθνή μέσα ενημέρωσης έχουν επικεντρωθεί για μεγάλο διάστημα στην αντιπαράθεση ανάμεσα στην κυβέρνηση και την παγκόσμια επιστημονική κοινότητα. Μέσα σε αυτή τη σύγχυση, ένας δυναμικός Ελληνας γιατρός συνεχίζει έναν αγώνα που ξεκίνησε το 1999 ενάντια στην κυβέρνηση αλλά και στον ίδιο τον ιό. Μέλος του Αφρικανικού Κογκρέσου, ο Dr. Gazi φυλακίζεται στη δεκαετία του ‘60, εξορίζεται στην Αγγλία, και όταν επιστρέφει προσχωρεί στο Παναφρικάνικο Κογκρέσο. Αυτό όμως που τον έκανε παγκοσμίως γνωστό είναι ο αγώνας που διεξάγει τα τελευταία χρόνια υπέρ των ασθενών του και κατά της μάστιγας του AIDS, αποκαλύπτοντας όλες τις αδυναμίες της νεαρής αφρικανικής δημοκρατίας.

Την άνοιξη του 1993, 20 χρόνια μετά το γύρισμα του ‘Ταξιδιώτη’, ο Αμπάς Κιαροστάμι ξανασυναντιέται με τον Χασάν Νταραμπί, το παιδάκι που πρωταγωνιστούσε στην ταινία. Ο γιος του Κιαροστάμι, Μπαμάν, κατέγραψε σε φιλμ την επανασύνδεσή τους, στην οποία συμμετείχαν ο τότε βοηθός του Κιαροστάμι, Τζαφάρ Παναχί και ο σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ Χουσάνγκ Γκολμακάνι. Ο Νταραμπί ξαναβλέπει την ταινία και μιλάει στον Κιαροστάμι για το πώς νιώθει.

Η 26η Μαΐου 2002 ήταν ημέρα εκλογών στην Κολομβία. Η Ingrid Betacourt, μια πολύ δυναμική υποψήφια για την προεδρία της χώρας την ημέρα εκείνη δεν εμφανίστηκε πουθενά. Μία τεράστια αφίσα της, την οποία κουβαλούσε στις πλάτες του ο σύζυγός της Juan Carlos Lecompte ήταν η μοναδική άψυχη εικόνα της που είδαν τα πλήθη την ημέρα εκείνη. Η Ingrid πέρασε την ημέρα των Εκλογών στα βάθη της κολομβιανής ζούγκλας ως όμηρος των Ενοπλων Επαναστατικών Δυνάμεων της Κολομβίας. Είναι ένα από τα χιλιάδες θύματα απαγωγής στο 40ετή εμφύλιο σπαραγμό που ταλαιπωρεί τη χώρα.

Ένα κινηματογραφικό πορτρέτο της θρυλικής τσιγγάνας χορεύτριας Κάρμεν Αμάγια, που έφερε την ορμή και την αγριάδα του αγνού φλαμένκο στη διεθνή σκηνή. Γεννημένη μέσα σε φοβερή φτώχεια, η Αμάγια άρχισε να χορεύει σε ηλικία 4 ετών στους δρόμους της Βαρκελώνης. Στα 23 της έγινε σταρ του ισπανικού κινηματογράφου και, πολύ σύντομα, κατέκτησε το Μπρόντγουεϊ και το Χόλιγουντ. Δυναμική και κυρίαρχη φιγούρα πάνω στη σκηνή, η Αμάγια έφερε επανάσταση στην τέχνη του φλαμένκο, φορώντας παντελόνια σαν άντρας και εισάγοντας εξίσου περίπλοκα και δυναμικά βήματα για τις γυναίκες. Η ενέργεια κι η ένταση που απέπνεε ήταν και παραμένουν απαράμιλλες. Το πορτρέτο αυτό αποτελείται από αρχειακό υλικό, φωτογραφίες, συνεντεύξεις με συγγενείς της, αλλά και με χορευτές και θεωρητικούς του χορού.

Από την εποχή του Βιετνάμ, ο πόλεμος έρχεται μέσω της τηλεόρασης μέσα στα σπίτια του κόσμου. Το πώς εκλαμβάνεται εκεί μπορεί να επηρεάσει σημαντικά το πώς ένας λαός βλέπει την ανάμειξη της χώρας του σε πολεμικές επιχειρήσεις. Η ταινία αυτή είναι ένα παράθυρο στο πώς η διεθνής κοινότητα εξέλαβε τον πόλεμο στο Iράκ, από τη σκοπιά, όμως, της Αλ Τζαζίρα, του πιο δημοφιλούς ειδησεογραφικού καναλιού του αραβικού κόσμου. Η Αλ Τζαζίρα κατηγορήθηκε στις ΗΠΑ επειδή πρόβαλλε συχνά πλάνα νεκρών πολιτών αλλά και Αμερικανών αιχμαλώτων πολέμου, στην πραγματικότητα, όμως, έδειξε όλα όσα η κυβέρνηση Μπους δεν ήθελε ο κόσμος να δει. Εδώ, η Αλ Τζαζίρα σκιαγραφείται ως η βάση αφοσιωμένων δημοσιογράφων με πάθος για την αλήθεια και την ανοιχτή πληροφόρηση.

Η ταινία περιγράφει έναν περίπατο στο Μοναστηράκι στο γιουσουρούμ της Κυριακής. Είναι ένα περίπατος που μοιάζει περισσότερο με προσευχή. Είναι μια απόπειρα να ενοποιηθεί η δημιουργική διαδικασία και το αποτέλεσμά της. Ο αρχικός μου σκοπός ήταν να περιγράψω πώς τα αντικείμενα σε αυτόν τον χώρο μεταμορφώνονται ανάλογα με το πώς τα αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι. Τελικά, οδηγήθηκα σε μια περιγραφή του πώς οι άνθρωποι μεταμορφώνονται, κι ο ένας γίνεται ο άλλος.

Η ερωτική ποίηση του διακεκριμένου Βραζιλιάνου ποιητή Κάρλος Ντράμοντ ντε Αντράντε, αποτελεί την έμπνευση για τρίτης ηλικίας πολίτες του Ρίο ντε Ζανέιρο να αναπολήσουν τις δικές τους νεανικές εμπειρίες. Ελικρινείς και διασκεδαστικές μνήμες πάθους και σεξουαλικών περιπετειών γίνονται ένα με τον διεισδυτικό αισθησιασμό της πόλης του Ρίο, και η ταινία γίνεται μια ωδή στον σωματικό έρωτα, σπάζοντας κάθε ταμπού.

Σ’ αυτό τον προσωπικό στοχασμό πάνω στην όγδοη εντολή, η Χέντι Χόνιγκμαν συζητάει με κλέφτες και με τα θύματά τους και εξετάζει το φαινόμενο της κλοπής, από την πιο ανώδυνη μικροκλοπή που διαπράττεται στην εφηβεία, έως τα πιο βίαια εγκλήματα, μέχρι και τη φρίκη των αγνοούμενων του Βρώμικου Πόλεμου της Αργεντινής. Το ανθρώπινο ον είναι ιδιαίτερα ευάλωτο επειδή υπάρχουν τόσα πράγματα που μπορούν να του κλέψουν, και μάλιστα με τα άυλα (την αίσθηση ασφάλειας, την καρδιά μας, τη ζωή μας) να βαραίνουν πολύ περισσότερο από τα υλικά.

Μια ταινία-δοκίμιο πάνω στη μεταμοντέρνα νομαδική ύπαρξη, στην αυτονομία και στη μοναξιά. Η «εκ των ένδον» κινηματογράφηση μιας παρέας Eλληνίδων φιλενάδων και των ταξιδιών τους αποδομείται σε μια σειρά από οπτικούς και προφορικούς μονολόγους, έτσι ώστε να αναπαρασταθεί ένα «ποιητικό απρόσωπο» και μια νοσταλγία για ένα νεοτερικό, πολιτικό λόγο. Το σωματικό ταξίδι της δημιουργού στην Ινδία προβάλλεται πάνω σε μνήμες της «ζωής ως ταξίδι», που αναπαρίσταται από παρελθούσες, φευγαλέες προσωπικές στιγμές. Το Soliloquies είναι ένα αυτοβιογραφικό ταξίδι που αποκωδικοποιείται μέσα από τις πολλές απρόσωπες γυναίκες που βρίσκονται καθ οδόν και τα κείμενά τους, είτε πρόκειται για ταξιδιώτισσες, είτε για μεταμοντέρνες νομάδες, ή παραδοσιακές προσκυνήτριες. Τελικά, τα πρόσωπα και ο λόγος τους, οι εικόνες και τα κείμενά τους ενοποιούνται σε μια ακατάληπτη ροή, έτσι ώστε οι πολλοί δημιουργοί της ταινίας-δοκιμίου να υπερβούν τα κοινωνικά και υπαρξιακά αδιέξοδά τους.

Ξημέρωμα στην Αβάνα. Η πόλη ξυπνά και μια καινούργια μέρα, και μαζί της η ταινία, αρχίζει. Γιατί μια μέρα στην Αβάνα; Γιατί η Αβάνα σήμερα είναι ένα σημείο αναφοράς για πολλούς, ένα μυστήριο για άλλους, κι ένα όνειρο γεμάτο αντιφάσεις και αντιθέσεις για αυτούς που την αγαπούν ή την επικρίνουν. Αλλά η Αβάνα δεν είναι μονάχα ένας χώρος, ένας ήχος, ένα φως. Η Αβάνα είναι ο λαός της. Το ‘Suite Havana’ είναι μια μέρα σαν όλες τις άλλες στη ζωή δέκα συνηθισμένων ανθρώπων που ζουν στην Αβάνα. Δεν υπάρχουν ούτε συνεντεύξεις, ούτε διάλογοι, ούτε αφήγηση_ μόνο εικόνες, ήχοι και μουσική που εκφράζουν τα καθημερινά γεγονότα μιας αλλόκοτης και μοναδικής πραγματικότητας. Κάθε χαρακτήρας εκπροσωπεί την παράξενη ποικιλομορφία των κοινωνικών ομάδων της πόλης. Γιατί δεν υπάρχει μόνο μία Αβάνα: υπάρχουν πολλές διαφορετικές, αόρατες Αβάνας που μπορεί κανείς να βιώσει...

Επεισόδιο της σειράς ντοκιμαντέρ The Blues, το ‘Ο δρόμος για το Μέμφις’ καταγράφει την πορεία του μουσικού κινήματος που ξεκίνησε από το Δέλτα του Μισισιπή και κατέληξε στο Μέμφις του Τενεσί, στις αρχές της δεκαετίας του ’50. Η γενιά αυτή των καλλιτεχνών άρχισαν τη ζωή τους στις φυτείες, μαζεύοντας βαμβάκι, κι έφτασαν να τραγουδούν στο ραδιόφωνο και να εμφανίζονται σε κλαμπ. Η ταινία περιλαμβάνει πρωτότυπες ερμηνείες των B.B. King, Bobby Rush, Rosco Gordon και Ike Turner, καθώς και αρχειακό υλικό με τους Howlin’ Wolf και Rufus Thomas.