Οι ταινίες του φεστιβάλ

Το 1981, δύο επαγγελματίες μουσικοί, ο Σπύρος Ποδάρας και ο Χρίστος Τόλος, μετά από το κλείσιμο χώρων ζωντανής μουσικής στη Πλάκα, ανοίγουν στο Βόλο, που ακόμη ζει σε αργούς, επαρχιακούς ρυθμούς, το «Καφέ Σαντάν»: ένα μπαρ με ζωντανή ροκ μουσική που γίνεται τόπος καλλιτεχνικής έκφρασης ανθρώπων με ανησυχίες και ελεύθερο πνεύμα, αλλάζει τον τρόπο ζωής της νεολαίας στη πόλη και αποκτά τη δική του μυθολογία. Από τη σκηνή του «Σαντάν» περνούν τις επόμενες τρεις δεκαετίες διάφοροι μουσικοί και συγκροτήματα, διάσημοι στην Ελλάδα αλλά και στο εξωτερικό. Το 2009, το κτίριο που στεγάζει το «Σαντάν» δίνεται αντιπαροχή και οδηγείται σε κατεδάφιση. Οι τελευταίες βραδιές είναι γεμάτες ζωντανή μουσική, συναντήσεις παλιών θαμώνων και νέων επισκεπτών, αναμνήσεις και ροκ ιστορίες.

Το ντοκιμαντέρ 128 Κερατέα: μια πραγματική ιστορία καταγράφει την τιτάνια προσπάθεια των κατοίκων μιας μικρής αγροτικής πόλης ν’ ανατρέψουν την πολιτική απόφαση που ήθελε τη δημιουργία μιας τεράστιας χωματερής σε δασική περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, μέσα σε αρχαιολογικό χώρο. Για 128 μέρες, όσες ήταν κι οι μέρες που κράτησε η βίαιη αντιπαράθεση των κατοίκων της Λαυρεωτικής με την κεντρική εξουσία, η κάμερα των δημιουργών του ντοκιμαντέρ βρέθηκε δίπλα στις δύο αντιμαχόμενες πλευρές και αποτύπωσε με ρεαλιστικό τρόπο τις ακραίες συνθήκες σύγκρουσης που διαμορφώθηκαν στους κόλπους μιας συντηρητικής κοινωνίας, όπου η επικίνδυνη κλιμάκωση της βίας προκάλεσε το παγκόσμιο ενδιαφέρον. Πρόσωπα που πρωταγωνίστησαν τότε καταθέτουν σήμερα τη δική τους μαρτυρία για τα αιματηρά γεγονότα, αλλά και για τις ανοιχτές πληγές που άφησαν στον ψυχισμό της τοπικής κοινωνίας.

2013: η Αθήνα βιώνει την οικονομική κρίση. Η κάμερα αποτυπώνει ζοφερές εικόνες εγκατάλειψης, ερήμωσης και παρακμής από το κέντρο της πόλης και τις γειτονιές της. Οι θερινοί κινηματογράφοι της Αθήνας αντιστέκονται, ανθούν ως αξιοθέατα και πόλος έλξης για τους τουρίστες, επανέρχονται στην αρχική τους «πλανόδια» δράση, γεμίζοντας αυλές, πάρκα και πλατείες, και γίνονται ο συνεκτικός ιστός μιας πανικόβλητης κοινωνίας σε κρίση. Συνεχίζουν τα θερινά σινεμά της Αθήνας, αγαπημένο είδος μαζικής ψυχαγωγίας, να αποτελούν όαση για απόδραση από την μουντή, απάνθρωπη καθημερινότητα – ή πλήττονται από την ύφεση;

Οινοποιοί στη Δυτική Όχθη οικειοποιούνται τη γη μέσω των ριζών των αμπελιών τους. Το κρασί που παράγουν είναι χρωματισμένο ιδεολογικά. Καθώς όμως ακολουθούμε τρεις διαφορετικές ιστορίες, ανακαλύπτουμε πως αυτοί οι άνθρωποι δεν βρίσκονται εδώ μόνο για λόγους αρχής, αλλά και επειδή πρέπει να αποδράσουν από τις προηγούμενες ζωές τους.

Μέσα από συζητήσεις με μετανάστες από την Αφρική που ζουν στην Ισπανία, το ντοκιμαντέρ προσεγγίζει το θέμα της κλειτοριδεκτομής. Οι αντικρουόμενες απόψεις και εμπειρίες τους αποκαλύπτουν την πολυπλοκότητα αυτού του αμφιλεγόμενου ζητήματος, στον πυρήνα του οποίου τα όρια της πολιτιστικής κληρονομιάς και αυτά των ανθρώπινων δικαιωμάτων συναντιούνται.

Έξι καλλιτέχνες από έξι διαφορετικές χώρες και έξι διαφορετικά πεδία της τέχνης μάς εξηγούν γιατί έχουν επιλέξει να ζουν και να δουλεύουν στην Κρήτη, αλλά και τους λόγους που τους κρατάνε ακόμη εκεί, ενώ έχουν την επιλογή να επιστρέψουν σε χώρες που δεν αντιμετωπίζουν ανάλογα οικονομικά προβλήματα με την Ελλάδα. Μέσα από έξι συνεντεύξεις, επενδυμένες με ήχους και εικόνες από τη σημερινή Κρήτη, ανακαλύπτουμε την οπτική αυτών των ανθρώπων για τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα και την εικόνα που έχουν άνθρωποι από πιο οργανωμένες κοινωνίες για τον κρητικό τρόπο ζωής.

Νέα εποχή της πετυχημένης σειράς ντοκιμαντέρ παρατήρησης Docville (που προβλήθηκε αρχικά στην ΕΡΤ), η οποία καταγράφει τη ζωή στην Ελλάδα σε καιρούς δύσκολους. Το καθένα από τα καινούργια 13 αυτοτελή επεισόδια διηγείται την ιστορία κάποιου ανθρώπου που, λόγω κρίσης, αναγκάστηκε ν’ αλλάξει τη ζωή του. Επτά απ’ αυτά έχουν ήδη γυριστεί και είναι στο στάδιο του μοντάζ.
Νίκος και Μίλτος της Κατερίνας Πατρώνη: Οι 45χρονοι δίδυμοι Μιλτιάδης και Νίκος ζουν σ’ ένα χωριό της Κρήτης μαζί με τη μητέρα τους, η οποία, από τότε που έκλεισαν την οικογενειακή τους βιοτεχνία, τους υποστηρίζει οικονομικά. Τα δύο αχώριστα αδέλφια προσπαθούν να επιβιώσουν στην περίοδο της κρίσης, χωρίς να χάνουν το χιούμορ και την ελπίδα τους. Tουλάχιστον τώρα έχουν όλο το χρόνο ν’ αφοσιωθούν σ’ αυτό που πραγματικά τους αρέσει: το τρέξιμο...
Στέφανος του Ηλία Δημητρίου: Ο Στέφανος στα 42 του χάνει τη δουλειά του και μετά από λίγους μήνες μένει άστεγος. Όλες οι προσπάθειές του να βρει δουλειά παραμένουν άκαρπες. Η αξιοπρέπειά του δεν του επιτρέπει να ζητήσει βοήθεια από φίλους και συγγενείς, κι έτσι καταλήγει να κοιμάται στο δρόμο χωρίς κανονικό φαγητό και ιατρική φροντίδα.

Ένα δοκίμιο για την αισθητική και την πολιτική της μη μυθοπλαστικής αναπαράστασης, για τη ρητορική της «αλήθειας» του ντοκιμαντέρ. Η ταινία εμπνέεται από το έργο του Τέοντορ Αντόρνο Το δοκίμιο ως μορφή – από το κάλεσμά του για έναν ανοιχτό, αυτοσυνείδητο και κριτικό τρόπο έκφρασης, ο οποίος θα συνθέτει την εννοιολογική καθαρότητα της επιστήμης με τη μορφολογική ευαισθησία της τέχνης.

Η ταινία αφηγείται την απίθανη ιστορία ενός οραματιστή, δεξιοτέχνη των δημοσίων σχέσεων, αναχωρητή και αυτοκαταστροφικού οπτιμιστή, που πέρασε από το απόγειο της εξουσίας κι από κέρδη εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων σε προσωπικά χρέη δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων. Όπως κι αν τον έχουν αποκαλέσει κατά καιρούς, η ιστορία του είναι το λιγότερο συναρπαστική.

Το έργο της Γαλλίδας ποιήτριας και φιλοσόφου Genevieve Clancy (1937-2005) δεν διαχωρίζει τη γραφή (ριζοσπαστική ως προς το νόημα και το ύφος της) από την πολιτική δράση ενάντια σε κάθε μορφή καταπίεσης κι αποκλεισμού. Με υλικό αρχείου, αλλά και τις μαρτυρίες όσων μοιράστηκαν μαζί της την ανάγκη να απαντήσουν, με τη δημιουργία και τη δράση τους, στα ζητήματα που τίθενται από την σύγχρονή μας Ιστορία, η ταινία προσπαθεί να αντηχήσει την κίνηση μιας σκέψης που διαλύει την απόσταση μεταξύ πρόζας και ποίησης, μεταξύ προσωπικού βίου και της ζωής του κόσμου. Ταυτόχρονα, διαγράφονται οι τροχιές ενός άτυπου δικτύου ατόμων, που τους ενώνει η άρνησή τους να αποδεχθούν τους συμβιβασμούς της εποχής, δείχνοντας με τα έργα τους τη δυνατότητα μιας άλλης πραγματικότητας.

Τρεις Έλληνες προσπαθούν να πάρουν το μέλλον στα χέρια τους. Θα μπορούσε αυτή η κρίση να γίνει η ευκαιρία για ν’ αλλάξουμε τους εαυτούς μας και την κοινωνία μας; Μέσα από τις ιστορίες των τριών πρωταγωνιστών, βιώνουμε το δυναμικό μιας θετικής αλλαγής στη σημερινή Ελλάδα που ξεκινά από κάτω. Ακολουθούμε τον μοναχικό Γιώργο που βρίσκει τη δύναμη να υπερβεί τις δυσκολίες του και να ξαναχτίσει τη ζωή του. Συνεχίζουμε με την οικογένεια του Γρηγόρη που, ενδυναμωμένη, αναζητά μια καλύτερη ποιότητα ζωής. Τέλος, η Εθελοντική Ομάδα Νομού Πιερίας, γνωστή από το «κίνημα της πατάτας» (με τον Ηλία), παράγει ισχυρό αντίκτυπο στη κοινωνία, προκαλώντας τους μεσάζοντες της κλασικής αγοράς τροφίμων και μετουσιώνοντας σε πράξη την αλληλεγγύη και την άμεση δημοκρατία.

Οι σκληροπυρηνικοί οπαδοί τριών ποδοσφαιρικών συλλόγων στην Κωνσταντινούπολη είναι διάσημοι για την αμοιβαία αντιπαλότητά τους, που συχνά έχει ως αποτέλεσμα εξαιρετικά βίαιες συγκρούσεις μεταξύ τους ή με την αστυνομία. Ωστόσο, συμβαίνει κάτι αναπάντεχο: κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων τον Ιούνιο του 2013, ενώνονται για πρώτη φορά για έναν κοινό σκοπό.

Οι τουρκικές σαπουνόπερες έχουν κατακτήσει τις καρδιές εκατομμυρίων τηλεθεατών στη Μέση Ανατολή, στη Βόρεια Αφρική, στα Βαλκάνια και στην Ασία. Με μοναδική πρόσβαση στους ηθοποιούς και τους δημιουργούς της βιομηχανίας των σαπουνόπερων, το Kismet αποκαλύπτει τα μυστικά αυτής της πρωτοφανούς παγκόσμιας επιτυχίας που ξεπερνά θρησκείες και πολιτισμούς. Από τα πολυτελή και ακριβά γυρίσματα των δημοφιλέστερων τουρκικών σαπουνόπερων, η ταινία ταξιδεύει στο Κάιρο, στο Άμπου Ντάμπι, στην Κωνσταντινούπολη, στην Αθήνα, στη Σόφια και στο Μόσταρ, για να ανακαλύψει πώς αυτές οι σειρές σπάνε προκαταλήψεις αιώνων και ενθαρρύνουν τις γυναίκες, σ’ όλη την περιοχή, να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους και να αλλάξουν τη ζωή τους.

Η καταγραφή του χοροθεάτρου Los Posibles. Ένα υβριδικό έργο ανάμεσα στον κινηματογράφο και στη σκηνή, ανάμεσα στην κάμερα και στα κινούμενα σώματα, ανάμεσα στο χορό και στην κοινωνική εργασία. Μια συνάντηση που βρίσκεται στον πυρήνα της διαδικασίας, μα επιλέγει να μη μείνει σταθερή, αλλά να μεταμορφώνεται.

Το ντοκιμαντέρ Lost in the Bewilderness είναι μία ιστορία για τον ξάδελφο της σκηνοθέτιδας, τον Λουκά, ο οποίος απήχθη σε ηλικία 5 ετών από την Ελλάδα, και εντοπίστηκε λίγο πριν από τα 16α γενέθλιά του στις ΗΠΑ. Πρόκειται για την εξιστόρηση μιας απαγωγής παιδιού από γονέα η οποία πήρε διεθνείς διαστάσεις. Γυρισμένη κατά τη διάρκεια είκοσι χρόνων, η ταινία καταγράφει την πορεία του Λουκά προς την ενηλικίωση και την αυτογνωσία, με αποκορύφωμα τη στιγμή που γίνεται ο ίδιος πατέρας. Το Lost in the Bewilderness δεν είναι μόνο μια αστυνομική ιστορία, αλλά και ένας λυρικός στοχασμός πάνω στην παιδική ηλικία –αυτήν που χάνουμε κι αυτήν που βρίσκουμε–, και μια επιβεβαίωση πως η θεματολογία της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας και τραγωδίας, που τοποθετούν την οικογένεια στο επίκεντρο, είναι πάντα επίκαιρη στο σύγχρονο κόσμο.

Αν δυσκολεύεστε να πιστέψετε ότι ένας Σοβιετικός κοσμοναύτης έχει ξεχαστεί σε τροχιά γύρω από τη γη ή ότι οι γοργόνες υπάρχουν στ’ αλήθεια, ο Ζοάν Φοντκουμπέρτα έχει τις αποδείξεις που χρειάζονται. Με όπλα την απαράμιλλη τεχνική, το οξύ πνεύμα και το καυστικό χιούμορ, ο πρόσφατα βραβευμένος με το μεγάλο βραβείο Hasselblad Καταλανός φωτογράφος παίζει ανάμεσα στην αλήθεια και τη φάρσα, δοκιμάζοντας διαρκώς τα όρια της φωτογραφικής αξιοπιστίας.
Το ντοκιμαντέρ εντάσσεται στη σειρά Οπτική γωνία.

Η Ελλάδα καταρρέει. Η κρίση εξαντλεί τον ελληνικό λαό. Χωρίς υπεύθυνη πολιτική, η χώρα συνεχίζει να λεηλατείται από μια διεφθαρμένη ελίτ και εγκαταλείπεται στα χέρια ακροδεξιών λαϊκιστών και στο ξενοφοβικό τους μίσος. Πέρα από τις απορίες «να υποκύψω ή να αγωνιστώ;», «να φύγω από την Ελλάδα ή να παραμείνω;», γεννιέται σε όλους ένα ακόμη συγκεκριμένο ερώτημα: «πώς θα επιβιώσω;» Οι πρωταγωνιστές της ταινίας αποφάσισαν όλοι να αγωνιστούν. Την ώρα που η ιδέα της δημοκρατίας καταρρέει, μια νέα αξία ανθίζει: η ιδέα της κοινότητας. Χαράσσουν νέους δρόμους μέσω καινοτόμων προγραμμάτων, ιδεών, εγχειρημάτων, ή επίσης μέσω της εκ νέου ανακάλυψης ήδη γνωστών πλην ξεχασμένων πόρων και πηγών πλούτου. Η ταινία μιλάει για την Ελλάδα του σήμερα και για τους ανθρώπους της, που επιλέγουν να βλέπουν τους εαυτούς τους όχι ως θύματα, αλλά ως πολίτες που καλούνται να αντιμετωπίσουν αυτήν την πρόκληση.

Σ’ αυτό το road movie με θέμα το σινεμά, ο Πίτερ Ουιντόνικ ταξιδεύει σ’ όλον τον κόσμο παρέα με την εικοσάχρονη κόρη του Μίρα που ασχολείται με τα μίντια. Ταξιδεύουν στην ιστορία του κινηματογράφου και στο μέλλον των μίντια, εξετάζοντας το πώς διαφορετικές γενιές δημιουργών βλέπουν, χρησιμοποιούν ή κατασκευάζουντις ταινίες, τις εικόνες, τον ήχο και τα μίντια. Απ’ τη γενέτειρα του Φελίνι ώς τη Νυρεμβέργη όπου η Λένι Ρίφενσταλ γύρισε το Θρίαμβο της θέλησης· από τον τάφο του Τσάπλιν ώς τα ιστολόγια των θεωρητικών της Βιέννης· απ’ τον Μάγο του Οζ ώς τον Ρωμαίο και την Ιουλιέτα μέσω της Μελωδίας της Ευτυχίας· απ’ το ελβετικό χωριό του Ζαν Λυκ Γκοντάρ ώς τους καλλιτέχνες των μίντια στη Μπιενάλε της Βενετίας· κι απ’ την πρώτη ταινία των Λυμιέρ στην έξοδο του εργοστασίου ώς την ακτιβίστρια των μίντια Φράνι Άρμστρονγκ, το pilgrIMAGE αναμειγνύει με ανάλαφρο τρόπο σύγχρονες και ιστορικές κινηματογραφικές τοποθεσίες με προσωπικές συναντήσεις και μαθήματα ζωής και κινηματογράφου.

Το ντοκιμαντέρ Πόλκα στην Αθήνα είναι η ιστορία της Μαρίας. Ο παππούς της ήταν πολιτικός πρόσφυγας στην Πολωνία, όπου κατέφυγε με τον Εμφύλιο και έζησε 30 χρόνια. Η εγγονή του Μαρία μεγάλωσε στην Πολωνία. Όπως πολλοί άλλοι νέοι της γενιάς της, η Μαρία φεύγει από την Πολωνία για να ταξιδέψει και να δουλέψει. Έρχεται στην Ελλάδα για διακοπές και αποφασίζει να μείνει παραπάνω. Μένει στην Αθήνα στην πολωνική γειτονιά. Το όνειρό της ήταν να γίνει ηθοποιός. Από ειρωνεία της τύχης, της δίνεται πρωταγωνιστικός ρόλος σε θεατρικό έργο για τον Εμφύλιο πόλεμο, το Πεθαίνω σαν χώρα. Το όνειρό της πραγματοποιείται και ταυτόχρονα συνεχίζει άθελά της τον οικογενειακό κύκλο μετανάστευσης. Όταν η σφοδρή οικονομική κρίση χτυπάει την Αθήνα, η Μαρία θα αναγκαστεί να επιστρέψει στην Πολωνία, κλείνοντας τον κύκλο.

Η ζωή έδειξε το σκληρό της πρόσωπο στον Τζάκομπε Φραγκομένι. Πέρασε την παιδική του ηλικία στα ζοφερά περίχωρα του Μιλάνου, σ' ένα βάναυσο περιβάλλον, μ’ έναν αλκοολικό πατέρα που χτυπούσε τη γυναίκα και τα παιδιά του. Ο Τζάκομπε δεν αργεί να πάρει το δρόμο των ναρκωτικών. Ένα δρόμο σκοτεινό, γεμάτο δυστυχία, που τον σπρώχνει –μετά το θάνατο του πατέρα του, της αδελφής και της μητέρας του– στην απόλυτη απόγνωση. Αλλά ο Τζάκομπε δεν είναι τυχαίος. Ξεκινάει μόνος του τη μάχη της απεξάρτησης μέσω της πυγμαχίας, στην οποία στρέφεται για να χάσει βάρος, κατά τα λεγόμενά του. Χάρη στην αφοσίωση και τη στοργή του πρώτου του προπονητή, Οτάβιο Τάτσι, o «Τζάκο» χτίζει μια λαμπρή καριέρα. «Το μποξ με έσωσε». Το 2008, μετά από πολλές ακόμα δοκιμασίες, γίνεται Παγκόσμιος Πρωταθλητής στην κατηγορία Cruiserweight της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Πυγμαχίας (WBC).

Μια ιστορία για ανθρώπους –βασικά ενεργούς μεσοαστούς– που ξεκινούν για ένα εσωτερικό ταξίδι για να κερδίσουν ξανά τη χαμένη εμπιστοσύνη στις δυνάμεις τους και να αποκτήσουν τον έλεγχο της ζωής τους. Ελπίζοντας για δύο δεκαετίες στην έλευση της δημοκρατίας και του καπιταλισμού κι όχι στον ονειρεμένο καταναλωτικό παράδεισο, οι Ανατολικοευρωπαίοι αυτοί πέρασαν στη «ρευστή νεωτερικότητα» (όπως την όρισε ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν), την κατάσταση όπου οι παραδόσεις έχουν εξαφανιστεί και δεν υπάρχει τίποτε να τις αντικαταστήσει. Το κοινό τους σημείο είναι πως όλοι τους αποφάσισαν να κάνουν μια αλλαγή, και όλοι τους μπήκαν σε μια ομάδα θεραπείας η οποία κάνει το χιούμορ και το γέλιο μέθοδο πνευματικής και σωματικής θεραπείας. Μέσα από μια δυνατή κινηματογραφική προσέγγιση και μικρές δόσεις μαύρου χιούμορ, το γέλιο αναδεικνύεται ως επιθυμητός τρόπος αυτοέκφρασης, μια απόπειρα να στραφείς στον εαυτό σου και να βρεις τη θέση σου στον κόσμο. Μια ιστορία για τη δύναμη του ανθρώπινου πνεύματος να προχωράει μπροστά και να μην τα παρατάει. Πρόκειται για το κινηματογραφικό μεγάλου μήκους ντεμπούτο των παγκοσμίως γνωστών εικαστικών καλλιτεχνών και διευθυντών φωτογραφίας Μίσιρκοφ και Μπογκντάνοφ, που έχουν κάνει τη φωτογραφία σε ταινίες που έχουν προβληθεί στις Κάννες, στην Μπερλινάλε, στο Τορόντο, στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ του Άμστερνταμ και σε πολλά ακόμη φεστιβάλ.